တံပိုးသံစာစဉ် - ဒဿနဆုံရပ်

အိမ်မွေးတိရစ္ဆာန်လေးတွေနဲ့ အတူနေတာဟာ ဆက်ဆံရေးတခုလို့ စာရေးသူတို့ ပြောလေ့ရှိပါတယ်။ တခါတရံ "အပြန်အလှန်ဆက်ဆံရေး" လို့တောင် အဆင့်မြှင့်ပြီး ပြောကြသေးတယ်။ "ငါတို့က တယောက်ကိုတယောက် ကယ်တင်ခဲ့ကြတာ"၊ "ငါတို့က ရွေးချယ်ခဲ့ကြတာ"၊ "ငါတို့က အတူတူရှိနေဖို့ ဖန်တီးထားတာ" ဆိုတဲ့ စကားလုံးလေးတွေက နားထောင်လို့ကောင်းသလို အကြောင်းပြချက်ခိုင်လုံသလိုလည်း ထင်ရပါတယ်။ ဒီစကားတွေထဲမှာ အတွေးအခေါ်ဆိုင်ရာ ငြင်းချက်တခု တိတ်တဆိတ်ပါနေတတ်တယ်- အဲဒါကတော့ လူနဲ့ တိရစ္ဆာန်ကြားမှာ "လူမှုပဋိညာဉ် (Social Contract)" လိုမျိုး သဘောတူညီချက်တခု ရှိနေတယ်ဆိုတဲ့ အချက်ပါပဲ။ ဒါပေမဲ့ စာချုပ်ဆိုတဲ့အရာတွေက ရှေးရိုးအမြင်အရ ဘာသာစကားနဲ့ ချည်နှောင်ထားတာ ဖြစ်ပါတယ်။ သဘောတူညီချက်တခု ဖြစ်မြောက်ဖို့ နှစ်ဖက်စလုံးက စည်းကမ်းချက်တွေကို နားလည်နိုင်ရမယ်၊ မေးခွန်းထုတ်နိုင်ရမယ်၊ ပြီးရင် ငြင်းပယ်နိုင်ရမယ်လို့ ယူဆထားပါတယ်။ အိမ်မွေးတိရစ္ဆာန်လေးတွေကတော့ လူစကားနဲ့ ဒါတွေ မလုပ်နိုင်ပါဘူး။ ဒါပေမဲ့ စာရေးသူတို့က သဘောတူညီချက်တခု ရှိနေသလိုမျိုး ပြောနေကြတုန်းပါပဲ။ ဒီစာကတော့ မေတ္တာတရား ဒါမှမဟုတ် ကိုယ်ကျင့်တရားဆိုင်ရာ တာဝန်ယ...

  လူသားများသည် အမှားလုပ်တတ်ကြသည်။ ဤသည်မှာ အဆိုးမြင်သော ပြောဆိုချက်မဟုတ်ပါ။ ရှိရင်းစွဲ အခြေအနေကို ဖော်ပြခြင်းသာ ဖြစ်သည်။ အချို့အမှားများသည် သေးငယ်ပြီး မေ့ပစ်နိုင်သော်လည်း၊ အချို့မှာမူ ကြီးလေးပြီး ထိခိုက်နစ်နာစေသည်။ လူများသည် လိမ်ညာတတ်ကြသည်။ အာဏာကို အလွဲသုံးစား လုပ်တတ်ကြသည်။ အဂတိ ဖြစ်မည်။ ယုံကြည်မှုကို သစ္စာဖောက်တတ်ကြသည်။ ဤအချက်ကို ငြင်းပယ်ခြင်းဖြင့် စတင်သော မည်သည့် ကိုယ်ကျင့်တရားဟောပြောချက် သို့မဟုတ် နိုင်ငံရေး အတွေးအခေါ်မဆို မျှော်လင့်ချက် ရှိနေသည် မဟုတ်ပါ။ ကျိုးပဲ့လွယ်နေခြင်းသာ ဖြစ်သည်။ သို့သော် ကိုယ်ကျင့်တရားဆိုင်ရာ ယဉ်ကျေးမှုများ (အထူးသဖြင့် နိုင်ငံရေးနှင့် တက်ကြွလှုပ်ရှားမှု နယ်ပယ်များ) တွင် လူ့သဘာဝ၏ ဆန့်ကျင်ဘက်ကို ဘက်ယူဟောပြော ယူဆထားလေ့ ရှိသည်။ တဖက်တွင် လူကောင်းများ ရှိပြီး၊ အခြားတဖက်တွင် လူဆိုးများ ရှိသည်ဟု စိတ်ကူးကြသည်။ သန့်ရှင်းစင်ကြယ်မှု (Purity)၊ ရှေ့နောက်ညီညွတ်မှုနှင့် ကိုယ်ကျင့်တရားဆိုင်ရာ သန့်ရှင်းမှုတို့ကို ရှာဖွေကြသည်။ ကျရှုံးမှု ပေါ်လာသောအခါ ထိတ်လန့်သွားကြသည်။ ထို့နောက် ဒေါသထွက်ကြသည်။ ထို့နောက် ဖယ်ထုတ်ပစ်လိုက်ကြသည်။ ပြီးတော့ ထိုသံသရာကို ဆက်လှည့်ကြသည်။ ဤစာသည် ကွဲပြား...

စာရေးသူတို့ လူသားတွေဟာ ဘဝရဲ့ အဓိပ္ပာယ်ကို အဆက်မပြတ် ရှာဖွေနေကြတာပဲ မဟုတ်လား။ စာရေးသူတို့ရဲ့ အလုပ်၊ မိသားစု၊ ယုံကြည်မှုတွေမှာ အနှစ်သာရရှိဖို့ကို လိုလားကြတယ်။ ဒါပေမဲ့ အဓိပ္ပာယ်ဆိုတာကို နေရာတိုင်းမှာ၊ အရာအားလုံးထဲမှာ ရှာလို့မရဘူး။ အဓိပ္ပာယ်ရှိဖို့ဆိုရင် မလွဲမသွေ နယ်နိမိတ်တွေကို လိုအပ်တယ်။ နယ်နိမိတ် (အကန့်တွေ) ဆိုတာ ထောင်ချောက်တွေတင် ဖြစ်နိုင်တာမဟုတ်ဘူး။ အာရုံစူးစိုက်မှုအတွက် ဘောင် (Framework of Focus) တခုလည်း ဖြစ်နိုင်တယ်။ စာရေးသူတို့ရဲ့ အာရုံစိုက်မှုက အကန့်အသတ် ရှိတယ်။ စာရေးသူတို့ရဲ့ ချစ်ခြင်းမေတ္တာ၊ အချိန်၊ စွမ်းအင်တွေကလည်း အကန့်အသတ်ရှိတယ်။ တကမ္ဘာလုံးကို တပြိုင်နက် ဂရုစိုက်ပြဖို့ကြိုးစားရင်၊ နောက်ဆုံးမှာ ဘယ်သူ့ကိုမှ စစ်မှန်စွာ ဂရုစိုက်မိမှာ မဟုတ်ဘူး။ နယ်နိမိတ်ဆိုတာ တန်ဖိုးထားရမယ့် အရာတွေကို ရွေးချယ်တာပဲ။ စာရေးဆရာ တယောက်ဟာ စာအုပ်တအုပ်ကို အဓိပ္ပာယ်ရှိစေဖို့အတွက် မရေးသင့်တဲ့ စကားလုံးတွေ၊ မထည့်သင့်တဲ့ ဇာတ်လမ်းပိုင်းတွေကို ချန်လှပ်ထားရတယ်။ ပန်းချီဆရာ တယောက်ဟာ ပန်းချီကား တချပ်ကို အသက်ဝင်စေဖို့ အရောင်စုံအားလုံးကို မသုံးဘဲ၊ အရောင်အနည်းငယ်ကိုသာ ရွေးချယ်ရတာပဲ။ နယ်နိမိတ်မရှိတဲ့ လွတ်...

အာဏာရှင်စနစ်တွေက သူတို့ကိုယ်သူတို့ ဘယ်လိုပြသလဲဆိုတဲ့အပေါ်မှာ သိပ်သတိထားကြပါတယ်။ သူတို့ကိုယ်သူတို့ ရက်စက်တယ်၊ ကြောက်တတ်တယ်၊ ချုပ်ကိုင်လွန်းတယ်လို့ ပြောခဲပါတယ်။ အဲဒီအစား သူတို့က ပိုပြီး လေးစားစရာကောင်းတဲ့ ပုံရိပ်တခုကို ရွေးချယ်ကြပါတယ်။ အဲ့ဒါကတော့ သူတို့က သူတို့ကိုယ်သူတို့ "လေးနက်သူတွေ" (Serious) လို့ သမုတ်ကြတာပါ။ "လေးနက်တယ်" ဆိုတာ တာဝန်သိတဲ့ပုံ ပေါက်ပါတယ်။ ရင့်ကျက်မှု၊ လက်တွေ့ကျမှုနဲ့ ခါးသီးတဲ့ အမှန်တရားတွေကို ညွှန်းဆိုပါတယ်။ ကမ္ဘာကြီး ဘယ်လိုလည်ပတ်နေသလဲဆိုတာကို ကောင်းကောင်းနားလည်တဲ့ လူကြီးလူကောင်းတွေကပဲ ခက်ခဲတဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်တွေကို ချမှတ်နေသယောင် ထင်ရစေပါတယ်။ ဆန့်ကျင်ဘက်အားဖြင့် သူတို့ကို ဝေဖန်သူတွေကိုကျတော့ နုံအသူတွေ၊ စိတ်ခံစားချက် ဦးစားပေးသူတွေ၊ စိတ်ကူးယဉ်သမားတွေ (သို့) တာဝန်မဲ့သူတွေအဖြစ် ပုံဖော်လေ့ရှိပါတယ်။ ဒီလို ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်အောင် လုပ်တာဟာ တိုက်ဆိုင်မှု မဟုတ်ပါဘူး။ နိုင်ငံရေး မဟာဗျူဟာ တခုဖြစ်ပါတယ်။ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် လေးနက်သူလို့ ပြောတာဟာ လက်တွေ့ဘဝအမှန်တရား (Reality) ကို သူတို့ပဲ လက်ဝါးကြီးအုပ် ပိုင်ဆိုင်ထားကြောင်း ကြေညာလိုက်တာတမျိုးပါပဲ။ အာဏာရှင်ဆန်တဲ့ တည်ဆောက်ပုံ...

အာဏာရဖို့ (သို့) အရေးကြီးတဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်တွေ ချဖို့ဆိုရင် အရင်ဆုံး "အဆင်သင့်ဖြစ်ပြီ" ဆိုတာကို သက်သေပြဖို့ လိုတယ်ဆိုတဲ့ ထူးဆန်းတဲ့ အယူအဆတခု ရှိပါတယ်။ ဒီအယူအဆက ရယ်စရာကောင်းသလို အန္တရာယ်လည်း ကြီးပါတယ်။ အစိုးရပဲဖြစ်ဖြစ်၊ ကုမ္ပဏီပဲဖြစ်ဖြစ်၊ အဖွဲ့အစည်းတခုခုမှာပဲဖြစ်ဖြစ် အဖွဲ့တိုင်းမှာ ဘယ်သူတွေက "အဆင်သင့်ဖြစ်ပြီလဲ" ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်ပေးတဲ့ တရားဝင်မဟုတ်တဲ့ လူတစု ရှိတတ်ပါတယ်။ သူတို့ကို ဘယ်သူမှ မဲပေးရွေးချယ်ထားတာ မဟုတ်ပေမဲ့ သူတို့မှာ အာဏာရှိပါတယ်။ သူတို့ရဲ့ စစ်ဆေးမယ့်စာရင်း (Checklist) က လျှို့ဝှက်ချက်ဆိုပေမဲ့ လူတိုင်းလိုလို ရိပ်မိနေကြပါတယ်။ "အဆင်သင့်ဖြစ်ပြီ" လို့ အပြောခံရဖို့ဆိုရင် များသောအားဖြင့် ဒီအချက်တွေ လိုတတ်ပါတယ်။ လက်ရှိ အာဏာရှိနေတဲ့သူတွေ ပြောသလို၊ လုပ်သလို လိုက်လုပ်ပြရမယ်။ ဘယ်သူမှ ထုတ်မပြောပေမဲ့ အားလုံးသိနေတဲ့ စည်းမျဉ်းတွေကို နားလည်ရမယ်။ ခက်ခဲတဲ့မေးခွန်းတွေ မေးပြီး လက်ရှိခေါင်းဆောင်တွေကို သိပ်စိတ်မသက်မသာ မဖြစ်စေရဘူး။ တိုတိုပြောရရင် "အဆင်သင့်ဖြစ်ပြီ" ဆိုတာ "ငါတို့နဲ့ တူနေပြီ" လို့ ပြောတာပါပဲ။ လူတွေက "လုပ်ပိုင်ခွင့်အာဏာ" (Mand...

လူ့အဖွဲ့အစည်းတိုင်းတွင် အမှားအမှန် ခွဲခြားသိမြင်ပြီး ဂရုစိုက်တတ်သူများ လိုအပ်သည်။ သူတို့မရှိလျှင် ရက်စက်မှုများသည် သာမန်ကိစ္စတခုကဲ့သို့ လွယ်လွယ်ကူကူ ဖြတ်သန်းသွားပေလိမ့်မည်။ သို့သော် ကိုယ်ကျင့်တရားဆိုင်ရာ စိုးရိမ်ပူပန်မှု (Moral concern) နှင့် လူမှုဗေဒပညာရှင်များ ခေါ်ဆိုသော "ကိုယ်ကျင့်တရား စွန့်ဦးတီထွင်မှု" (Moral entrepreneurship) ကြားတွင် ကွာခြားချက်တခု ရှိသည်။ ထိုကွာခြားချက်သည် အရေးကြီးသည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် တခုက လူ့ဂုဏ်သိက္ခာကို ကာကွယ်ပေးသော်လည်း၊ အခြားတခုက ကိုယ်ကျင့်တရားကို ထိန်းချုပ်ရေး ကိရိယာတခုအဖြစ် ပြောင်းလဲပစ်လေ့ ရှိသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ဟောင်းဝဒ် အက်စ် ဘက်ကာ (Howard S. Becker) သည် ၁၉၆၃ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ဝေသော Outsiders: Studies in the Sociology of Deviance (ဘေးဖယ်ခံရသူများ - သွေဖည်ခြင်းဆိုင်ရာ လူမှုဗေဒ လေ့လာချက်များ) စာအုပ်တွင် Moral Entrepreneurship ဟူသည့် ဝေါဟာရကို ဖော်ပြခဲ့သည်။ အခန်း (၃) တွင် "တံဆိပ်ကပ်ခြင်း သီအိုရီ" (Labeling Theory) မှတဆင့် သွေဖည်ခြင်း (Deviance) ကို လူ့အဖွဲ့အစည်းက မည်သို့ တည်ဆောက်ယူသည်ကို ရှင်းပြရန် ဤအယူအဆကို မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။ အချို့သော ...