တံပိုးသံစာစဉ် - ဒဿနဆုံရပ်

အိမ်မွေးတိရစ္ဆာန်လေးတွေနဲ့ အတူနေတာဟာ ဆက်ဆံရေးတခုလို့ စာရေးသူတို့ ပြောလေ့ရှိပါတယ်။ တခါတရံ "အပြန်အလှန်ဆက်ဆံရေး" လို့တောင် အဆင့်မြှင့်ပြီး ပြောကြသေးတယ်။ "ငါတို့က တယောက်ကိုတယောက် ကယ်တင်ခဲ့ကြတာ"၊ "ငါတို့က ရွေးချယ်ခဲ့ကြတာ"၊ "ငါတို့က အတူတူရှိနေဖို့ ဖန်တီးထားတာ" ဆိုတဲ့ စကားလုံးလေးတွေက နားထောင်လို့ကောင်းသလို အကြောင်းပြချက်ခိုင်လုံသလိုလည်း ထင်ရပါတယ်။ ဒီစကားတွေထဲမှာ အတွေးအခေါ်ဆိုင်ရာ ငြင်းချက်တခု တိတ်တဆိတ်ပါနေတတ်တယ်- အဲဒါကတော့ လူနဲ့ တိရစ္ဆာန်ကြားမှာ "လူမှုပဋိညာဉ် (Social Contract)" လိုမျိုး သဘောတူညီချက်တခု ရှိနေတယ်ဆိုတဲ့ အချက်ပါပဲ။ ဒါပေမဲ့ စာချုပ်ဆိုတဲ့အရာတွေက ရှေးရိုးအမြင်အရ ဘာသာစကားနဲ့ ချည်နှောင်ထားတာ ဖြစ်ပါတယ်။ သဘောတူညီချက်တခု ဖြစ်မြောက်ဖို့ နှစ်ဖက်စလုံးက စည်းကမ်းချက်တွေကို နားလည်နိုင်ရမယ်၊ မေးခွန်းထုတ်နိုင်ရမယ်၊ ပြီးရင် ငြင်းပယ်နိုင်ရမယ်လို့ ယူဆထားပါတယ်။ အိမ်မွေးတိရစ္ဆာန်လေးတွေကတော့ လူစကားနဲ့ ဒါတွေ မလုပ်နိုင်ပါဘူး။ ဒါပေမဲ့ စာရေးသူတို့က သဘောတူညီချက်တခု ရှိနေသလိုမျိုး ပြောနေကြတုန်းပါပဲ။ ဒီစာကတော့ မေတ္တာတရား ဒါမှမဟုတ် ကိုယ်ကျင့်တရားဆိုင်ရာ တာဝန်ယ...

အာဏာရှင်စနစ်တွေက သူတို့ကိုယ်သူတို့ ဘယ်လိုပြသလဲဆိုတဲ့အပေါ်မှာ သိပ်သတိထားကြပါတယ်။ သူတို့ကိုယ်သူတို့ ရက်စက်တယ်၊ ကြောက်တတ်တယ်၊ ချုပ်ကိုင်လွန်းတယ်လို့ ပြောခဲပါတယ်။ အဲဒီအစား သူတို့က ပိုပြီး လေးစားစရာကောင်းတဲ့ ပုံရိပ်တခုကို ရွေးချယ်ကြပါတယ်။ အဲ့ဒါကတော့ သူတို့က သူတို့ကိုယ်သူတို့ "လေးနက်သူတွေ" (Serious) လို့ သမုတ်ကြတာပါ။ "လေးနက်တယ်" ဆိုတာ တာဝန်သိတဲ့ပုံ ပေါက်ပါတယ်။ ရင့်ကျက်မှု၊ လက်တွေ့ကျမှုနဲ့ ခါးသီးတဲ့ အမှန်တရားတွေကို ညွှန်းဆိုပါတယ်။ ကမ္ဘာကြီး ဘယ်လိုလည်ပတ်နေသလဲဆိုတာကို ကောင်းကောင်းနားလည်တဲ့ လူကြီးလူကောင်းတွေကပဲ ခက်ခဲတဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်တွေကို ချမှတ်နေသယောင် ထင်ရစေပါတယ်။ ဆန့်ကျင်ဘက်အားဖြင့် သူတို့ကို ဝေဖန်သူတွေကိုကျတော့ နုံအသူတွေ၊ စိတ်ခံစားချက် ဦးစားပေးသူတွေ၊ စိတ်ကူးယဉ်သမားတွေ (သို့) တာဝန်မဲ့သူတွေအဖြစ် ပုံဖော်လေ့ရှိပါတယ်။ ဒီလို ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်အောင် လုပ်တာဟာ တိုက်ဆိုင်မှု မဟုတ်ပါဘူး။ နိုင်ငံရေး မဟာဗျူဟာ တခုဖြစ်ပါတယ်။ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် လေးနက်သူလို့ ပြောတာဟာ လက်တွေ့ဘဝအမှန်တရား (Reality) ကို သူတို့ပဲ လက်ဝါးကြီးအုပ် ပိုင်ဆိုင်ထားကြောင်း ကြေညာလိုက်တာတမျိုးပါပဲ။ အာဏာရှင်ဆန်တဲ့ တည်ဆောက်ပုံ...

အာဏာရဖို့ (သို့) အရေးကြီးတဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်တွေ ချဖို့ဆိုရင် အရင်ဆုံး "အဆင်သင့်ဖြစ်ပြီ" ဆိုတာကို သက်သေပြဖို့ လိုတယ်ဆိုတဲ့ ထူးဆန်းတဲ့ အယူအဆတခု ရှိပါတယ်။ ဒီအယူအဆက ရယ်စရာကောင်းသလို အန္တရာယ်လည်း ကြီးပါတယ်။ အစိုးရပဲဖြစ်ဖြစ်၊ ကုမ္ပဏီပဲဖြစ်ဖြစ်၊ အဖွဲ့အစည်းတခုခုမှာပဲဖြစ်ဖြစ် အဖွဲ့တိုင်းမှာ ဘယ်သူတွေက "အဆင်သင့်ဖြစ်ပြီလဲ" ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်ပေးတဲ့ တရားဝင်မဟုတ်တဲ့ လူတစု ရှိတတ်ပါတယ်။ သူတို့ကို ဘယ်သူမှ မဲပေးရွေးချယ်ထားတာ မဟုတ်ပေမဲ့ သူတို့မှာ အာဏာရှိပါတယ်။ သူတို့ရဲ့ စစ်ဆေးမယ့်စာရင်း (Checklist) က လျှို့ဝှက်ချက်ဆိုပေမဲ့ လူတိုင်းလိုလို ရိပ်မိနေကြပါတယ်။ "အဆင်သင့်ဖြစ်ပြီ" လို့ အပြောခံရဖို့ဆိုရင် များသောအားဖြင့် ဒီအချက်တွေ လိုတတ်ပါတယ်။ လက်ရှိ အာဏာရှိနေတဲ့သူတွေ ပြောသလို၊ လုပ်သလို လိုက်လုပ်ပြရမယ်။ ဘယ်သူမှ ထုတ်မပြောပေမဲ့ အားလုံးသိနေတဲ့ စည်းမျဉ်းတွေကို နားလည်ရမယ်။ ခက်ခဲတဲ့မေးခွန်းတွေ မေးပြီး လက်ရှိခေါင်းဆောင်တွေကို သိပ်စိတ်မသက်မသာ မဖြစ်စေရဘူး။ တိုတိုပြောရရင် "အဆင်သင့်ဖြစ်ပြီ" ဆိုတာ "ငါတို့နဲ့ တူနေပြီ" လို့ ပြောတာပါပဲ။ လူတွေက "လုပ်ပိုင်ခွင့်အာဏာ" (Mand...

ဒဿနစာ - တန်ဖိုးထားမှုများက အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းလုပ်ငန်း ဖြစ်လာသောအခါ --------- လူ့အဖွဲ့အစည်းတိုင်းတွင် အမှားအမှန်ကို ခွဲခြားသိမြင်ပြီး ဂရုစိုက်တတ်သူများ လိုအပ်သည်။ ထိုသူတို့သာ မရှိလျှင် ရက်စက်မှုများသည် သာမန်ကိစ္စတခုအလား လွယ်လွယ်ကူကူ ဖြတ်သန်းသွားပေလိမ့်မည်။ သို့ရာတွင် ကိုယ်ကျင့်တရားဆိုင်ရာ စိုးရိမ်ပူပန်မှု (Moral concern) နှင့် လူမှုဗေဒပညာရှင်များ ခေါ်ဆိုသည့် “ကိုယ်ကျင့်တရား စွန့်ဦးတီထွင်မှု” (Moral entrepreneurship) တို့ကြားတွင် ခြားနားချက်တခုရှိသည်။ ထိုခြားနားချက်သည် အရေးပါ၏။ အကြောင်းမှာ တခုက လူ့ဂုဏ်သိက္ခာကို ကာကွယ်ပေးသော်လည်း၊ အခြားတခုက စာရိတ္တတရားကို စိုးမိုးထိန်းချုပ်ရေး ကိရိယာတခုအဖြစ် ပြောင်းလဲပစ်တတ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။   ဟောင်းဝဒ် အက်စ် ဘက်ကာ (Howard S. Becker) သည် ၁၉၆၃ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ဝေသော Outsiders: Studies in the Sociology of Deviance (ဘေးဖယ်ခံရသူများ - သွေဖည်ခြင်းဆိုင်ရာ လူမှုဗေဒ လေ့လာချက်များ) စာအုပ်တွင် Moral Entrepreneurship ဟူသည့် ဝေါဟာရကို ဖော်ပြခဲ့သည်။ အခန်း (၃) ၌ “တံဆိပ်ကပ်ခြင်း သီအိုရီ” (Labeling Theory) မှတဆင့် သွေဖည်ခြင်း (Deviance) ကို လူ့အဖွဲ့အစည်းက မည်သို့ တည်...

တော်လှန်တိုက်ပွဲဝင်လှုပ်ရှားမှုများတွင် တွေ့ရတတ်သော အသံမထွက်သည့် ရက်စက်မှုတမျိုး ရှိသည်။ အဲ့ဒါက မိမိတို့ကို ကျားကန်ပေးထားသော "လူ" များ၏ အကန့်အသတ်များကို မေ့လျော့သွားခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ အစပိုင်းတွင် တိုက်ပွဲတခုက သတ္တိကို တောင်းဆိုသည်။ ထို့နောက် အချိန်ကို တောင်းဆိုသည်။ ထို့နောက် လုံခြုံမှုအဆုံးခံရန်ကို တောင်းဆိုသည်။ နောက်ဆုံးတွင်၊ အထိန်းအကွပ်မရှိပါက လူပုဂ္ဂိုလ်ကိုယ်တိုင်၏ ဖြစ်တည်မှုကိုပင် တောင်းဆိုလာသည်။ ပါဝင်သူတယောက်အဖြစ် မဟုတ်ဘဲ၊ သယံဇာတအရင်းအမြစ်တခုအဖြစ် တောင်းဆိုလာခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ ဒီအချိန်ရောက်လာလျှင် ဘာသာစကားအသုံးအနှုန်းက မသိမသာ ပြောင်းလဲသွားတတ်သည်။ ပင်ပန်းနွမ်းနယ်ခြင်းကို "ကတိကဝတ်" ဟု အမည်ပြောင်းခေါ်သည်။ စိတ်ကုန်ခမ်းသွားခြင်းကို "ကိုယ်ကျင့်တရား အားနည်းခြင်း" ဟု တံဆိပ်ကပ်သည်။ အနားယူခြင်းသည် သံသယဖြစ်စရာကောင်းသော ဇိမ်ခံပစ္စည်းတခု ဖြစ်လာသည်။ မတရားမှုက အတိုင်းအဆမရှိ တောင်းဆိုလေ့ရှိသောကြောင့် တရားမျှတမှုမှာလည်း အတိုင်းအဆမရှိသော ဆာလောင်မှု ရှိသည်ဟု ကျွန်ုပ်တို့ ယုံကြည်ချင်ကြသည်။ ဆိုလိုတာက လူသားတို့သည် တရားမျှတမှုကို အဆုံးမရှိ လိုချင်ကြသည်ဟု တွေးမိတတ်သည်။ သို့...

  မိမိနေထိုင်ရာ အသိုက်အမြုံ၊ မိမိ၏မျိုးနွယ်၊ မိမိ၏လူထုကို ချစ်မြတ်နိုးခြင်းသည် လူသားတို့၏ သဘာဝတခုဖြစ်သည်။ ဤချစ်ခြင်းမေတ္တာသည် အိမ်တအိမ်၏ နွေးထွေးမှု၊ ဘေးကင်းလုံခြုံမှုနှင့် စုပေါင်းမှတ်ဉာဏ်၏ ခိုင်မာမှုတို့ကို ပေးစွမ်းသည်။ သို့သော် ထိုအချစ်သည် "ငါတို့က သူများထက်သာသည်" ဟူသော မာန်မာနအဖြစ်သို့ လမ်းမလွဲသွားရန် အရေးကြီးလှသည်။ နိုင်ငံရေးတွင်၊ မိမိအသိုက်အဝန်းကို ချစ်ခြင်းသည် အမျိုးသားရေးစိတ်ဓာတ်အဖြစ် ပုံပေါ်လာတတ်သည်။ ဟန်ချက်ကျနသော အမျိုးသားရေးစိတ်ဓာတ်သည် မိမိတို့၏အမွေအနှစ်ကို ဂုဏ်ယူခြင်း၊ တာဝန်ယူမှုရှိခြင်းနှင့် အချင်းချင်း စည်းလုံးညီညွတ်ခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ သို့သော် ဤအရာက အခြားအသိုက်အဝန်းများကို မုန်းတီးခြင်း၊ သူတို့၏တန်ဖိုးများကို နှိမ့်ချခြင်း သို့မဟုတ် သူတို့အပေါ် လွှမ်းမိုးချုပ်ကိုင်လိုခြင်းဆီသို့ ဦးတည်သွားသောအခါ အဆိပ်အတောက်သဖွယ် ဖြစ်လာသည်။ ထိုအခါ အချင်းချင်းချစ်ခင်ခြင်း မဟုတ်တော့ဘဲ၊ မိမိကိုယ်ကို အမွှမ်းတင်ပြီး သူတပါးကို ဖယ်ကျဉ်သည့် နိုင်ငံရေး ဖြစ်သွားတော့သည်။ အဓိကမှာ သဘာဝကို ပစ်ရန်မဟုတ်၊ သဘာဝခေါင်းစဉ်အောက်တွင် သူတပါးကို မဖျက်ဆီး မပယ်ထုတ်ရန်သာဖြစ်သည်။ အများနှင့်မတူဘ...