ကိုယ်ကျင့်တရား သန့်ရှင်းစင်ကြယ်မှုကို ဆန့်ကျင်၍ (သို့မဟုတ်) အမှားနှင့်မကင်းသော လူသားများကို ကာကွယ်ခြင်း

 
လူသားများသည် အမှားလုပ်တတ်ကြသည်။

ဤသည်မှာ အဆိုးမြင်သော ပြောဆိုချက်မဟုတ်ပါ။ ရှိရင်းစွဲ အခြေအနေကို ဖော်ပြခြင်းသာ ဖြစ်သည်။ အချို့အမှားများသည် သေးငယ်ပြီး မေ့ပစ်နိုင်သော်လည်း၊ အချို့မှာမူ ကြီးလေးပြီး ထိခိုက်နစ်နာစေသည်။ လူများသည် လိမ်ညာတတ်ကြသည်။ အာဏာကို အလွဲသုံးစား လုပ်တတ်ကြသည်။ အဂတိ ဖြစ်မည်။ ယုံကြည်မှုကို သစ္စာဖောက်တတ်ကြသည်။ ဤအချက်ကို ငြင်းပယ်ခြင်းဖြင့် စတင်သော မည်သည့် ကိုယ်ကျင့်တရားဟောပြောချက် သို့မဟုတ် နိုင်ငံရေး အတွေးအခေါ်မဆို မျှော်လင့်ချက် ရှိနေသည် မဟုတ်ပါ။ ကျိုးပဲ့လွယ်နေခြင်းသာ ဖြစ်သည်။

သို့သော် ကိုယ်ကျင့်တရားဆိုင်ရာ ယဉ်ကျေးမှုများ (အထူးသဖြင့် နိုင်ငံရေးနှင့် တက်ကြွလှုပ်ရှားမှု နယ်ပယ်များ) တွင် လူ့သဘာဝ၏ ဆန့်ကျင်ဘက်ကို ဘက်ယူဟောပြော ယူဆထားလေ့ ရှိသည်။ တဖက်တွင် လူကောင်းများ ရှိပြီး၊ အခြားတဖက်တွင် လူဆိုးများ ရှိသည်ဟု စိတ်ကူးကြသည်။ သန့်ရှင်းစင်ကြယ်မှု (Purity)၊ ရှေ့နောက်ညီညွတ်မှုနှင့် ကိုယ်ကျင့်တရားဆိုင်ရာ သန့်ရှင်းမှုတို့ကို ရှာဖွေကြသည်။ ကျရှုံးမှု ပေါ်လာသောအခါ ထိတ်လန့်သွားကြသည်။ ထို့နောက် ဒေါသထွက်ကြသည်။ ထို့နောက် ဖယ်ထုတ်ပစ်လိုက်ကြသည်။ ပြီးတော့ ထိုသံသရာကို ဆက်လှည့်ကြသည်။

ဤစာသည် ကွဲပြားသော စတင်ရာအမှတ် တခုကို တင်ပြလိုပါသည်။ ကိုယ်ကျင့်တရား သန့်ရှင်းစင်ကြယ်မှု မဟုတ်ဘဲ၊ ကိုယ်ကျင့်တရား ရင့်ကျက်မှု (Moral maturity) ဖြစ်သည်။ အပြစ်ကင်းစင်မှု (Innocence) မဟုတ်ဘဲ၊ တာဝန်ခံမှု (Accountability) ဖြစ်သည်။

ကိုယ်ကျင့်တရား သန့်ရှင်းစင်ကြယ်မှု၏ ပြဿနာမှာ တရားမျှတမှုကို လိုလားခြင်းတွင် မရှိပါ။ လူသားများ တကယ်တမ်း မည်သို့ ရှင်သန်နေထိုင်ကြသည် ဆိုသည့်အချက်ကို နားလည်မှုလွဲနေခြင်းတွင် ရှိသည်။ ကိုယ်ကျင့်တရား သန့်ရှင်းစင်ကြယ်မှုသည် အမှားကျူးလွန်ခြင်းကို အကြောင်းအရာ နောက်ခံ (Context) အတွင်းရှိ လုပ်ရပ်ကျရှုံးမှု (Failure of action) အဖြစ် မရှုမြင်ဘဲ၊ သရုပ်သကန်ပေါ်တွင် ထင်ကျန်ရစ်သော အမည်းစက် (Stain on identity) အဖြစ် သဘောထားသည်။ တစ်စုံတစ်ယောက် အမှတ်အသား အလုပ်ခံရပြီးသည်နှင့် နားထောင်ခြင်း ရပ်တန့်သွားသည်။ ပြန်လည်ကုစားခြင်း မဖြစ်နိုင်တော့ပါ။ ကြောက်ရွံ့ခြင်းက နေရာယူသွားသည်။

ရိုးရှင်းသော မေးခွန်းတခုလောက်ဖြင့်ပင် ဤချဉ်းကပ်မှု၏ အားနည်းချက်ကို ဖော်ထုတ်ပေးနိုင်သည်။

သန့်ရှင်းစင်ကြယ်သော လူများသာ ပါဝင်ခွင့်ရှိသည် ဆိုပါက၊ ဘယ်သူ ကျန်ရှိတော့မည်နည်း။

လောကအမြင် တခုအရ ကိုယ်ကျင့်တရား သန့်ရှင်းစင်ကြယ်မှုသည် ရှင်းလင်းပြတ်သားမှုကို ပေးသည်။ စည်းမျဉ်းများ သတ်မှတ်ပေးသည်။ တန်ဖိုးများကို ကာကွယ်ပေးသည်။ လှုပ်ရှားမှုများကို စိတ်ခံစားမှုဆိုင်ရာ စွမ်းအင် ပေးသည်။ သို့သော် ရှင်းလင်းပြတ်သားမှုသည် ရိုးရှင်းလွန်းသော အခြေအနေ (Simplification) သို့ လျင်မြန်စွာ ပြောင်းလဲသွားနိုင်သည်။ စည်းများသည် တံတိုင်းများ ဖြစ်လာသည်။ တန်ဖိုးများသည် လက်နက်များ ဖြစ်လာသည်။ စွမ်းအင်သည် စောင့်ကြည့်ထိန်းချုပ်မှု (Surveillance) ဖြစ်လာသည်။

အခြား ကမ္ဘာ့အမြင် တခုအရမူ ကိုယ်ကျင့်တရား သန့်ရှင်းစင်ကြယ်မှုသည် တည်ဆောက်ပုံစနစ်အရ တွေးခေါ်ရန် ငြင်းဆန်ခြင်း (Refusal to think structurally) ဖြစ်သည်။ စနစ်များကို မထိခိုက်စေဘဲ တဦးချင်းစီကို အပြစ်တင်သည်။ အကျင့်ပျက်ခြစားမှုကို တကိုယ်ရေ လောဘအဖြစ် ပုံဖော်သော်လည်း၊ အာဏာကို တနေရာတည်းတွင် စုပြုံထားခြင်း၏ ခန့်မှန်းနိုင်သော ရလဒ်တခုအဖြစ် မရှုမြင်ပါ။ လိမ်ညာခြင်းကို စရိုက်ဆိုးအဖြစ် ပုံဖော်သော်လည်း၊ အတင်းအကျပ် ဖိအားပေးမှုအောက်တွင် ရှင်သန်ရပ်တည်ရေး နည်းလမ်းအဖြစ် မရှုမြင်ပါ။ သစ္စာဖောက်ခြင်းကို ယုတ်မာမှုအဖြစ် ပုံဖော်သော်လည်း၊ ကြောက်ရွံ့မှု၊ လျှို့ဝှက်မှု သို့မဟုတ် လွဲမှားနေသော မက်လုံးများ (Misaligned incentives) ၏ လက္ခဏာရပ်တခုအဖြစ် မရှုမြင်ပါ။

ဤသည်မှာ လုပ်ရပ်များသည် အရေးမပါဟု ဆိုလိုခြင်း မဟုတ်ပါ။ အရေးပါသည်။ ထိခိုက်နစ်နာမှုသည် အစစ်အမှန် ဖြစ်သည်။ ကျိုးပျက်သွားသော ယုံကြည်မှုကို ရှင်းပြရုံဖြင့် ပြန်လည်မတည်ဆောက်နိုင်ပါ။ လူသားများသည် အမှားနှင့် မကင်းသောကြောင့် တာဝန်ခံမှုသည် အတိအကျ လိုအပ်နေခြင်း ဖြစ်သည်။

သို့သော် တာဝန်ခံမှုသည် အပြစ်ပေးခြင်း (Punishment) နှင့် မတူပါ။

အပြစ်ပေးခြင်းက "သူတို့ကို ဘယ်လို တန်ဖိုးပေးဆပ်ခိုင်းမလဲ" ဟု မေးသည်။
တာဝန်ခံမှုက "ဖြစ်ပျက်ခဲ့တာကို ဘယ်လို ရိုးရိုးသားသား ရင်ဆိုင်မလဲ၊ အနာဂတ်မှာ ထိခိုက်နစ်နာမှု နည်းအောင် ဘယ်လိုလုပ်မလဲ၊ ပြုပြင်လို့ရတာတွေကို ဘယ်လို ပြုပြင်မလဲ" ဟု မေးသည်။

တာဝန်ခံမှုသည် လုပ်ရပ်ကို ရှင်းလင်းစွာ အမည်တပ်ရန် လိုအပ်သည်။ ပျော့ပြောင်းသော ဘာသာစကား မသုံးရပါ။ အကြောင်းအရာ နောက်ခံဟု ခေါင်းစဉ်တပ်ထားသော ဆင်ခြေများ မပေးရပါ။ လိမ်ညာခြင်းသည် လိမ်ညာခြင်း ဖြစ်သည်။ အကျင့်ပျက်ခြင်းသည် အကျင့်ပျက်ခြင်း ဖြစ်သည်။ အလွဲသုံးစားလုပ်ခြင်းသည် အလွဲသုံးစားလုပ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ အမှန်တရား မရှိဘဲ တာဝန်ခံမှု မရှိနိုင်ပါ။ စီမံခန့်ခွဲမှု (Management) သာ ရှိပါလိမ့်မည်။

တချိန်တည်းမှာပင် တာဝန်ခံမှုသည် လူပုဂ္ဂိုလ်ကို လုပ်ရပ်ထဲတွင် ပေါင်းထည့်၍ ချုံ့ပစ်လိုက်ခြင်း (Collapse the person into the act) ကို ငြင်းပယ်သည်။ လူသားတဦးသည် သူ၏ အဆိုးရွားဆုံး အခိုက်အတန့်ထက် ပိုမိုပါသည်။ ဤသည်မှာ ကရုဏာထားခြင်း မဟုတ်ပါ။ တိကျမှန်ကန်မှု (Accuracy) ဖြစ်သည်။ လူတွေ ပြောင်းလဲကြသည်။ အခြေအနေတွေ ရွေ့လျားသည်။ ထိုးထွင်းသိမြင်မှုတွေ တိုးပွားလာသည်။ ဤအချက်ကို ငြင်းပယ်ခြင်းသည် ကိုယ်ကျင့်တရားကို ပြစ်ဒဏ်များ ထာဝရတည်မြဲနေမည့် သေနေသော တရားခွင် (Static courtroom) တခုအဖြစ် ပြောင်းလဲလိုက်ခြင်း ဖြစ်သည်။

အသုံးဝင်သော အပြောင်းအလဲ တခုမှာ သန့်ရှင်းစင်ကြယ်မှုထက် ထိခိုက်နစ်နာမှု (Harm) ကို အာရုံစိုက်ခြင်း ဖြစ်သည်။
ဘယ်သူ ထိခိုက်နစ်နာခဲ့သလဲ။
ထိခိုက်နစ်နာမှု ဘယ်လောက် နက်ရှိုင်းသလဲ။
အာဏာ မညီမျှမှု ရှိနေသလား။
သဘောတူညီချက် (Consent) ရှိခဲ့သလား၊ သို့မဟုတ် ခြယ်လှယ်ခံခဲ့ရသလား။
အဓိပ္ပာယ်ရှိသော ကုစားမှု (Meaningful repair) ဆိုတာ ဘယ်လိုပုံစံလဲ၊ ဘယ်သူ့အတွက်လဲ။

ဤမေးခွန်းများသည် ကျွန်ုပ်တို့ကို ကိုယ်ကျင့်တရား ပြဇာတ် (Moral theater) မှ တာဝန်ယူမှု (Responsibility) ဆီသို့ ရွေ့လျားစေသည်။ ခွဲခြားဆက်ဆံခြင်းကိုလည်း ခွင့်ပြုသည်။ အမှားအားလုံး မတူညီပါ။ ကျရှုံးမှု အားလုံးသည် တူညီသော တုံ့ပြန်မှုကို မထိုက်တန်ပါ။ မတူညီသော ထိခိုက်နစ်နာမှုများကို တူညီသယောင် ဆက်ဆံခြင်း ကိုယ်တိုင်က မတရားသော လုပ်ရပ်ဖြစ်သည်။

ဤနေရာတွင် နိုင်ငံရေး သင်ခန်းစာ တခုလည်း ရှိသည်။ ကိုယ်ကျင့်တရားဆိုင်ရာ ပြီးပြည့်စုံမှု (Moral perfection) ကို မျှော်လင့်သော စနစ်များသည် နောက်ဆုံးတွင် ဟန်ဆောင်မှု (Hypocrisy) အဖြစ် ပြိုလဲသွားလိမ့်မည်။ အမှားနှင့် မကင်းမှုကို မျှော်လင့်သော စနစ်များသည် အကာအကွယ်များ (Safeguards) ကို ဒီဇိုင်းဆွဲနိုင်သည်။ ပူးတွဲစောင့်ကြည့်ခြင်း။ အာဏာ ကန့်သတ်ခြင်း။ ပွင့်လင်းမြင်သာမှု။ တာဝန်များ အလှည့်ကျ ပြောင်းလဲခြင်း။ အရှက်ခွဲခြင်း မပါသော ရှင်းလင်းပြတ်သားသည့် အကျိုးဆက်များ (Clear consequences without humiliation) ထားရှိခြင်း စသည်တို့ ဖြစ်သည်။

ဤသည်မှာ ကိုယ်ကျင့်တရားဆိုင်ရာ အဆိုးမြင်ဝါဒ (Moral pessimism) မဟုတ်ပါ။ ကျင့်ဝတ်ဆိုင်ရာ လက်တွေ့ဝါဒ (Ethical realism) ဖြစ်သည်။

အမှားနှင့်မကင်းသော လူသားများကို ကာကွယ်သော အသိုက်အဝန်းသည် ထိခိုက်နစ်နာမှုကို သည်းခံသော အသိုက်အဝန်း မဟုတ်ပါ။ ၎င်းသည် ထိခိုက်နစ်နာမှု မည်သို့ ဖြစ်ပွားသည်ကို နားလည်ပြီး၊ ငြင်းပယ်ခြင်း (Denial) နှင့် ရက်စက်ခြင်း (Cruelty) နှစ်ခုစလုံးကို ငြင်းဆန်သော အသိုက်အဝန်း ဖြစ်သည်။ သူတို့ကိုယ်သူတို့ သန့်ရှင်းစင်ကြယ်သယောင် ဟန်မဆောင်ဘဲ လူများကို တာဝန်ယူခိုင်းသည်။

ဤဆွေးနွေးမှုတွင် အခက်ခဲဆုံး မေးခွန်းမှာ ကိုယ်ရေးကိုယ်တာ (Personal) ဖြစ်သည်။
ကျွန်ုပ်တို့၏ အဆိုးရွားဆုံး ကျရှုံးမှု ဖော်ထုတ်ခံရပါက ကျွန်ုပ်တို့ မည်သို့ ဆက်ဆံခံလိုသနည်း။

အကျိုးဆက်များမှ ကာကွယ်ပေးထားခြင်း မဟုတ်ပါ။
တာဝန်ခံမှုမှ ကင်းလွတ်ခွင့် ပေးထားခြင်း မဟုတ်ပါ။
သို့သော် ထိုအခိုက်အတန့် တခုတည်းအဖြစ် ထာဝရ လျှော့ချပစ်ခြင်း (Reduced to that moment forever) မခံရလိုခြင်း ဖြစ်သည်။

အမှားနှင့်မကင်းသော လူသားများကို ကာကွယ်ရာတွင် အမှားကျူးလွန်ခြင်းကို ကာကွယ်နေခြင်း မဟုတ်ပါ။ သင်ယူခြင်း၊ ပြန်လည်ကုစားခြင်းနှင့် မျှဝေတာဝန်ယူခြင်းတို့ ဖြစ်နိုင်ချေရှိမှု (Possibility) ကို ကာကွယ်နေခြင်း ဖြစ်သည်။ ကိုယ်ကျင့်တရား သန့်ရှင်းစင်ကြယ်မှုကို ဆန့်ကျင်၍ ကျွန်ုပ်တို့သည် ပိုမိုခက်ခဲသော လမ်းကြောင်းတခုကို ရွေးချယ်ကြသည်။ အမှန်တရား၊ နှိမ့်ချမှုနှင့် လူသားများကို ကျွန်ုပ်တို့ ဖြစ်စေချင်သည့် ပုံစံအတိုင်း မဟုတ်ဘဲ၊ ရှိရင်းစွဲ အတိုင်း (As they are) လက်ခံနိုင်မည့် စနစ်များကို တောင်းဆိုသော လမ်းကြောင်း ဖြစ်ပါသည်။