ရဲစွမ်းသတ္တိကို ပြန်လည်စဉ်းစားခြင်း
ရဲစွမ်းသတ္တိကို မကြောက်ခြင်း၊ တိုက်ခိုက်ခြင်း သို့မဟုတ် အသက်စွန့်ခြင်းအဖြစ်သာ မယူဆဘဲ၊ ကြောက်ရွံ့မှုကို သိရှိခြင်း၊ အန္တရာယ်ကို ချိန်ဆခြင်း၊ တာဝန်ယူခြင်း၊ အားနည်းသူကို ကာကွယ်ခြင်းနှင့် မှန်ကန်သည့်အရာအတွက် ဆက်လက်ရပ်တည်နိုင်ခြင်းတို့ ဆုံရာက လူ့အရည်အသွေးတခုအဖြစ် လေ့လာခြင်း။
ရဲစွမ်းသတ္တိကို ဘာကြောင့် လေ့လာရသလဲ
ရဲစွမ်းသတ္တိဆိုတဲ့ စကားလုံးကို လူ့အဖွဲ့အစည်းက အမြဲချီးကျူးပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ဘာကို ရဲတယ်လို့ ခေါ်သလဲဆိုတာ အာဏာ၊ ယဉ်ကျေးမှု၊ ကျားမအခန်းကဏ္ဍ၊ စစ်ပွဲနဲ့ သူရဲကောင်းပုံပြင်တွေက သတ်မှတ်ပေးနေတတ်ပါတယ်။
သေနတ်ရှေ့ မတ်တပ်ရပ်တာက ရဲစွမ်းသတ္တိဖြစ်နိုင်သလို၊ လူအများကြိုက်တဲ့ အမှားကို တိတ်တိတ်ငြင်းဆန်တာ၊ ကိုယ့်အဖွဲ့ကို ဝေဖန်တာ၊ “မသိဘူး” လို့ ဝန်ခံတာ၊ ထွက်ပြေးသင့်တဲ့အချိန်မှာ ထွက်ပြေးတာလည်း ရဲစွမ်းသတ္တိ ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။
- ကြောက်ရွံ့နေပေမယ့် လုပ်သင့်တာကို လုပ်ခြင်း ဖြစ်နိုင်တယ်။
- အာဏာရှိသူကို စိန်ခေါ်ခြင်း ဖြစ်နိုင်တယ်။
- မဆင်မခြင်အန္တရာယ်ခံမှုကို သူရဲကောင်းဆန်အောင် ပြောထားခြင်းလည်း ဖြစ်နိုင်တယ်။
နားလည်မှုအုတ်မြစ် ၃ ခု
ရဲစွမ်းသတ္တိဟာ ကြောက်စိတ်မရှိခြင်း မဟုတ်ပါ။ ကြောက်ရွံ့မှု၊ တန်ဖိုးနှင့် တာဝန်ယူမှုတို့ ဆုံရာမှာ အဓိပ္ပာယ်တည်ဆောက်ပါတယ်။
ကြောက်ရွံ့မှုနှင့် အန္တရာယ်သိမြင်ခြင်း
ကြောက်ရွံ့မှုဟာ အားနည်းချက်မဟုတ်ပါ။ အန္တရာယ်ကို သိစေတဲ့ လူ့စွမ်းရည်တခုပါ။ ရဲစွမ်းသတ္တိက ကြောက်စိတ်ကို ဖျောက်ပစ်တာမဟုတ်ဘဲ မည်သည့်အန္တရာယ်ကို လက်ခံသင့်၊ မသင့် ချိန်ဆနိုင်ခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။
တန်ဖိုးနှင့် ရပ်တည်ချက်
အန္တရာယ်ခံတာတိုင်း ရဲစွမ်းသတ္တိမဟုတ်ပါ။ ကိုယ့်ဂုဏ်သိက္ခာ၊ တခြားသူရဲ့လုံခြုံရေး၊ အမှန်တရား သို့မဟုတ် common good တခုအတွက် အန္တရာယ်ခံမှသာ ကိုယ်ကျင့်တရားအဓိပ္ပာယ် ရှိလာပါတယ်။
တာဝန်ယူမှုနှင့် အဖိုးအခ
ရဲစွမ်းသတ္တိဆိုပြီး တခြားသူတွေကို မေးမထားဘဲ အန္တရာယ်ထဲ ဆွဲသွင်းရင် ရဲစွမ်းသတ္တိမဟုတ်တော့ပါဘူး။ ကိုယ်ရွေးတဲ့လုပ်ရပ်ရဲ့ အဖိုးအခကို ဘယ်သူပေးနေရသလဲ သိမြင်ပြီး တာဝန်ယူနိုင်ဖို့ လိုပါတယ်။
ရဲစွမ်းသတ္တိကို ကြည့်နိုင်သည့် ရှုထောင့် ၅ လွှာ
ရဲစွမ်းသတ္တိကို ဘယ်အလွှာက ပြောနေသလဲ မရှင်းရင် သတ္တိ၊ မဆင်မခြင်မှု၊ စစ်ရေးသူရဲကောင်းဝါဒ၊ ခံနိုင်ရည်နဲ့ ကိုယ်ကျင့်တရားဆိုင်ရာရပ်တည်မှုတို့ကို တခုတည်းလို ရောထွေးမိနိုင်ပါတယ်။
ကိုယ်ပိုင်ကြောက်ရွံ့မှုနှင့် အတွင်းစိတ်ရပ်တည်ချက်
ဒီအလွှာမှာ ရဲစွမ်းသတ္တိကို ကြောက်ရွံ့မှုရှိနေသော်လည်း ကိုယ်တန်ဖိုးမပျောက်ဘဲ ရပ်တည်နိုင်ခြင်း အဖြစ် ကြည့်ပါတယ်။
အဓိကမေးခွန်း: ကိုယ်မကြောက်တော့မှ လုပ်မလား၊ ကြောက်နေရင်းနဲ့ လုပ်နိုင်မယ့် အတိုင်းအတာကို ရှာမလား။
တင်းမာမှု: စိတ်ဓာတ်ခိုင်မာမှုကို အလွန်အကျွံတောင်းဆိုရင် ပင်ပန်းမှု၊ trauma နဲ့ အကူအညီလိုအပ်မှုကို အားနည်းချက်လို သတ်မှတ်မိနိုင်ပါတယ်။
“ရဲတယ်ဆိုတာ မကြောက်တာ မဟုတ်ဘူး။ ကြောက်စိတ်က ကိုယ့်တန်ဖိုးကို အုပ်ချုပ်မသွားအောင် ထိန်းနိုင်တာပါ။”
ကိုယ်ကျင့်တရားဆိုင်ရာ ရဲစွမ်းသတ္တိနှင့် အမှန်ပြောခြင်း
ဒီအလွှာမှာ ရဲစွမ်းသတ္တိဟာ အများသဘောတူနေတဲ့ အမှားကို မပူးပေါင်းခြင်း၊ ကိုယ့်အဖွဲ့ရဲ့ အမှားကို ဝေဖန်ခြင်း၊ အမှန်တရားအတွက် reputation ကို အန္တရာယ်ခံခြင်း ဖြစ်လာပါတယ်။
အခက်အခဲ: ရန်သူကို ဝေဖန်တာထက် ကိုယ့်ဘက်ကို ဝေဖန်တာ ပိုခက်တတ်ပါတယ်။
သတိ: “အမှန်ပြောတယ်” ဆိုပြီး အားနည်းသူကို အရှက်ခွဲခြင်းဟာ ရဲစွမ်းသတ္တိမဟုတ်ပါဘူး။
“အာဏာမရှိသူကို အမှန်ပြောရဲတာထက် အာဏာရှိသူရှေ့မှာ အမှန်ပြောရဲမှ သတ္တိရဲ့ အဓိပ္ပာယ် ပေါ်လာတယ်။”
အာဏာ၊ သူရဲကောင်းပုံပြင်နှင့် ဘယ်သူ့ကို စွန့်လွှတ်ခိုင်းသလဲ
ဒီအလွှာမှာ ရဲစွမ်းသတ္တိဟာ နိုင်ငံရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုက တည်ဆောက်ထားတဲ့ စံ ဖြစ်လာပါတယ်။
သူရဲကောင်းဝါဒ: လူတွေကို အသက်စွန့်ဖို့ ခေါ်ဆိုပြီး အဖိုးအခကို ခေါင်းဆောင်တွေမပေးရင် “သတ္တိ” ဟာ စတေးပစ်မှုအတွက် အလှဆင်စကား ဖြစ်လာနိုင်ပါတယ်။
ကျားမနှင့်လူမှုစံ: တိုက်ခိုက်မှုကိုသာ ရဲစွမ်းသတ္တိလို့ ခေါ်ပြီး စောင့်ရှောက်မှု၊ ကာကွယ်မှု၊ ရေရှည်ခံနိုင်ရည်တို့ကို မမြင်ချင်ယောင်ဆောင်တတ်ပါတယ်။
“အခြားသူတွေကို ရဲရင့်ခိုင်းတဲ့သူက သူတို့အန္တရာယ်ထဲ ဘယ်လောက်ဝင်ထားသလဲဆိုတာလည်း မေးရမယ်။”
စုပေါင်းရဲစွမ်းသတ္တိ၊ Solidarity နှင့် Political Friendship
ဒီအလွှာမှာ ရဲစွမ်းသတ္တိကို တယောက်တည်းရဲ့ သူရဲကောင်းဆန်မှုမဟုတ်ဘဲ အချင်းချင်း ကာကွယ်ပေးလို့ လူများစွာ ရပ်တည်နိုင်လာခြင်း အဖြစ် ကြည့်ပါတယ်။
စုပေါင်းအင်အား: Whistleblower, CDM ဝန်ထမ်း၊ သက်သေထွက်သူ၊ နစ်နာသူတို့ဟာ တယောက်တည်းရဲရင့်ရုံနဲ့ မလုံလောက်ပါဘူး။
အဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာတာဝန်: လူတွေကို သူရဲကောင်းဖြစ်ခိုင်းမယ့်အစား မှန်ကန်တဲ့အရာကိုလုပ်ဖို့ အန္တရာယ်နည်းစေတဲ့ စနစ် တည်ဆောက်ရမယ်။
“ကောင်းတဲ့လူ့အဖွဲ့အစည်းဆိုတာ သူရဲကောင်းအများကြီးလိုတဲ့နေရာ မဟုတ်ဘူး။ ရိုးရိုးလူတွေ မှန်ကန်တာလုပ်နိုင်အောင် အချင်းချင်းကာကွယ်ပေးတဲ့နေရာပါ။”
သမိုင်း၊ မှတ်ဉာဏ်နှင့် ရဲစွမ်းသတ္တိ၏ ပြောင်းလဲနေသောပုံစံများ
ဒီအလွှာမှာ ရဲစွမ်းသတ္တိကို ခေတ်တိုင်း၊ ယဉ်ကျေးမှုတိုင်းနဲ့ အာဏာအစီအစဉ်တိုင်းက မတူညီစွာ သတ်မှတ်ထားသော လူမှုတည်ဆောက်မှု အဖြစ် ကြည့်ပါတယ်။
သမိုင်းရွေးချယ်မှု: စစ်မြေပြင်သတ္တိကို ပိုမိုရေးတတ်ပြီး ကလေးတွေကို ကာကွယ်ပေးသူ၊ မတရားအမိန့်မနာခံသူ၊ အစာဝေသူ၊ အမှန်တရားကို မှတ်တမ်းတင်သူတို့ရဲ့ သတ္တိကို နောက်ခံထဲထားတတ်ပါတယ်။
အနာဂတ်အတွက်: ရဲစွမ်းသတ္တိကို သတ်ဖြတ်နိုင်ခြင်းထက် ကာကွယ်နိုင်ခြင်း၊ အသက်စွန့်နိုင်ခြင်းထက် ဘဝကို ရေရှည်ထမ်းဆောင်နိုင်ခြင်းအဖြစ် ပြန်ရေးနိုင်ပါတယ်။
“သမိုင်းက သေနတ်ကိုင်သူရဲ့ သတ္တိကို မြင်လွယ်တယ်။ နေ့စဉ်အသက်ရှင်ကျန်ရစ်အောင် ထမ်းထားသူရဲ့ သတ္တိကိုတော့ မကြာခဏ မမြင်ဘူး။”
မေးသင့်သည့် မေးခွန်းကောင်း
ရဲစွမ်းသတ္တိကို ဆွေးနွေးတဲ့အခါ “ရဲလား၊ ကြောက်လား” ဆိုတဲ့ နှစ်ခုပဲ မထားသင့်ပါဘူး။ အန္တရာယ်၊ တန်ဖိုး၊ အာဏာ၊ တာဝန်ယူမှုနဲ့ စုပေါင်းကာကွယ်မှုတို့ကို အတူကြည့်ရမယ်။
သူရဲကောင်းတယောက်ထက် ရဲရင့်နိုင်သော လူ့အဖွဲ့အစည်းကို တည်ဆောက်ဖို့
ရဲစွမ်းသတ္တိကို ချီးကျူးဖို့ လွယ်ပေမယ့် လူတွေ ဘာကြောင့် အန္တရာယ်ခံနေရသလဲဆိုတာ မေးဖို့ ပိုခက်ပါတယ်။ လူ့အဖွဲ့အစည်းက အမြဲတမ်း သူရဲကောင်းလိုနေတယ်ဆိုရင် အဖွဲ့အစည်းတွေ၊ ကာကွယ်ရေးစနစ်တွေနဲ့ စုပေါင်းတာဝန်ယူမှုတွေ ပျက်ကွက်နေတယ်လို့လည်း ဆိုနိုင်ပါတယ်။
ဒဿနဆုံရပ်က ရဲစွမ်းသတ္တိကို မဆင်မခြင်အန္တရာယ်ခံမှုနဲ့ မရောပါဘူး။ ရဲစွမ်းသတ္တိဟာ ကြောက်စိတ်ကို သိရှိခြင်း၊ တန်ဖိုးကို ရွေးချယ်ခြင်း၊ အားနည်းသူကို ကာကွယ်ခြင်း၊ ကိုယ့်လုပ်ရပ်ရဲ့ အဖိုးအခကို တာဝန်ယူခြင်းနဲ့ တခြားသူတွေပါ ရပ်တည်နိုင်အောင် နေရာဖွင့်ပေးခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။
Comments
Post a Comment