အာဏာဖီဆန်ခြင်းကို ပြန်လည်စဉ်းစားခြင်း
အာဏာဖီဆန်ခြင်းကို မိုက်မဲသော အမိန့်မနာခံမှု သို့မဟုတ် အလိုအလျောက်မြင့်မြတ်သော ပုန်ကန်မှုအဖြစ် မယူဆဘဲ၊ ကိုယ်ကျင့်တရား၊ ဥပဒေ၊ အာဏာ၊ တာဝန်ယူမှု၊ အဖွဲ့အစည်းနှင့် လွတ်မြောက်မှုတို့ ဆုံရာက လူမှုနိုင်ငံရေးမေးခွန်းတခုအဖြစ် လေ့လာခြင်း။
အာဏာဖီဆန်ခြင်းကို ဘာကြောင့် လေ့လာရသလဲ
အာဏာဖီဆန်ခြင်းကို လူတချို့က သတ္တိလို့မြင်ကြပြီး၊ တချို့က စည်းကမ်းမရှိမှုလို့ မြင်ကြပါတယ်။ တချို့အတွက် မတရားမှုကို တားဆီးတဲ့ ကိုယ်ကျင့်တရားတာဝန်ဖြစ်နိုင်သလို၊ တချို့အတွက် အများအကျိုးကို လျစ်လျူရှုတဲ့ ကိုယ်ကျိုးဆန်သော ငြင်းဆန်မှု ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။
အမိန့်တခုကို မနာခံတာနဲ့ပဲ လူတယောက်ဟာ လွတ်လပ်သူ ဖြစ်သွားတာ မဟုတ်ပါဘူး။ ဘယ်အမိန့်ကို ဘာကြောင့် ဖီဆန်သလဲ၊ ဘယ်သူ့ကို ကာကွယ်သလဲ၊ ဘယ်သူက အဖိုးအခပေးရသလဲဆိုတာက အာဏာဖီဆန်မှုရဲ့ ကိုယ်ကျင့်တရားအဓိပ္ပာယ်ကို ဆုံးဖြတ်ပါတယ်။
- မတရားသောအမိန့်ကို ငြင်းဆန်ခြင်း ဖြစ်နိုင်တယ်။
- ကိုယ့်ဂုဏ်သိက္ခာနှင့် ကိုယ်ပိုင်စီရင်နိုင်စွမ်းကို ပြန်ယူခြင်း ဖြစ်နိုင်တယ်။
- စုပေါင်းတာဝန်ကို ဖျက်ဆီးတဲ့ မဆင်မခြင်ငြင်းဆန်မှုလည်း ဖြစ်နိုင်တယ်။
နားလည်မှုအုတ်မြစ် ၃ ခု
အာဏာဖီဆန်ခြင်းဟာ အလိုအလျောက် တော်လှန်ရေးမဟုတ်သလို အလိုအလျောက် အနှောင့်အယှက်လည်း မဟုတ်ပါ။ တရားဝင်မှု၊ ကိုယ်ပိုင်စီရင်နိုင်စွမ်းနှင့် စုပေါင်းတာဝန်တို့ ဆုံရာမှာ အဓိပ္ပာယ်တည်ဆောက်ပါတယ်။
တရားဝင်မှုနှင့် မတရားသောအမိန့်
အာဏာရှိတယ်ဆိုတာ အမိန့်တိုင်းကို တရားမျှတစေတယ်လို့ မဆိုနိုင်ပါဘူး။ ဥပဒေ၊ ရုံးရာထူး၊ အစဉ်အလာ သို့မဟုတ် အများစုထောက်ခံမှုရှိသော်လည်း လူ့ဂုဏ်သိက္ခာကို ဖျက်ဆီးတဲ့ အမိန့်တခုဟာ ဖီဆန်ရမယ့် အမိန့် ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။
ကိုယ်ပိုင်စီရင်နိုင်စွမ်းနှင့် Agency
အာဏာဖီဆန်ခြင်းရဲ့ အဓိကက “မလုပ်ဘူး” လို့ ပြောနိုင်ခြင်းတင် မဟုတ်ပါဘူး။ အမိန့်ကို စစ်ဆေးခြင်း၊ အကျိုးဆက်ကို နားလည်ခြင်း၊ ကိုယ့်ရွေးချယ်မှုအတွက် တာဝန်ယူခြင်းတို့ပါဝင်တဲ့ Reflective Agency ဖြစ်ရမယ်။
စုပေါင်းစည်းကမ်းနှင့် အများအကျိုး
လွတ်မြောက်ရေးလှုပ်ရှားမှုတွေတောင် စည်းကမ်း၊ ယုံကြည်မှုနဲ့ ညှိနှိုင်းမှုလိုပါတယ်။ မိမိက အာဏာကို ဖီဆန်တယ်ဆိုပြီး အားနည်းသူတွေကို အဖိုးအခပေးခိုင်းရင်၊ အာဏာဖီဆန်မှုက လွတ်မြောက်ရေးမဟုတ်တော့ဘဲ တာဝန်မဲ့မှု ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။
အာဏာဖီဆန်ခြင်းကို ကြည့်နိုင်သည့် ရှုထောင့် ၅ လွှာ
အာဏာဖီဆန်မှုကို ဘယ်အလွှာက ဆွေးနွေးနေသလဲ မရှင်းရင် သတ္တိ၊ အာဏာ၊ စည်းကမ်း၊ လွတ်လပ်မှုနဲ့ တာဝန်ယူမှုတို့ကို တခုတည်းလို ရောထွေးမိနိုင်ပါတယ်။
ကိုယ်ကျင့်တရား၊ သြတ္တပ္ပနှင့် ဖီဆန်ရမည့်တာဝန်
ဒီအလွှာမှာ အာဏာဖီဆန်ခြင်းကို မတရားမှုထဲ ပါဝင်မနေဖို့ ကိုယ်ကျင့်တရားဆိုင်ရာ ငြင်းဆန်မှု အဖြစ် ကြည့်ပါတယ်။
အဓိကမေးခွန်း: “အမိန့်ပေးထားလို့” ဆိုတာ လူ့ဒုက္ခကို ဖြစ်စေတဲ့ လုပ်ရပ်အတွက် အကြောင်းပြချက်ဖြစ်နိုင်သလား။
တင်းမာမှု: မိမိသြတ္တပ္ပကို လိုက်နာခြင်းနဲ့ ကိုယ့်အမြင်ကို အမှန်တရားအဖြစ် တင်ခြင်းကြား နယ်နိမိတ်က ဘယ်မှာလဲ။
“အမိန့်နာခံရုံနဲ့ အပြစ်ကင်းမသွားသလို၊ အမိန့်ဖီဆန်ရုံနဲ့လည်း သူရဲကောင်းမဖြစ်သေးဘူး။”
ဥပဒေ၊ နိုင်ငံသားတာဝန်နှင့် Civil Disobedience
ဒီအလွှာမှာ အာဏာဖီဆန်ခြင်းဟာ ဥပဒေနဲ့ တရားမျှတမှုကြား ကွာဟမှုကို လူထုရှေ့ ထုတ်ဖော်တဲ့ နိုင်ငံရေးလုပ်ရပ် ဖြစ်လာပါတယ်။
Civil Disobedience: ဥပဒေဖောက်ဖျက်မှုကို အမုန်းကြောင့် မဟုတ်ဘဲ မတရားမှုကို မြင်သာစေဖို့၊ အများပြည်သူရဲ့ စီရင်ဆုံးဖြတ်မှုကို လှုံ့ဆော်ဖို့ အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။
အန္တရာယ်: လုပ်ရပ်က မတရားမှုကို မဖော်ထုတ်ဘဲ ရုတ်ရုတ်သဲသဲပဲ ဖြစ်စေရင် လူထုယုံကြည်မှု ပိုပျက်နိုင်ပါတယ်။
“ဥပဒေဖောက်တာကိုယ်တိုင်က မဟာဗျူဟာမဟုတ်ဘူး။ မတရားတဲ့စနစ်ကို မြင်သာစေသလားဆိုတာက ပိုအရေးကြီးတယ်။”
အာဏာ၊ ကြောက်စိတ်နှင့် နာခံမှုကို ဖောက်ထွက်ခြင်း
ဒီအလွှာမှာ အာဏာဖီဆန်ခြင်းဟာ အာဏာက လူတွေထဲမှာ တည်ဆောက်ထားတဲ့ ကြောက်စိတ်၊ ရှက်စိတ်နဲ့ အလိုအလျောက်နာခံမှုကို ဖောက်ထွက်ခြင်း ဖြစ်လာပါတယ်။
အာဏာ၏သဘော: အာဏာက အမြဲတမ်း အကြမ်းဖက်စရာ မလိုပါဘူး။ လူတွေကို “မေးခွန်းမထုတ်သင့်ဘူး” “လူကြီးစကား နားထောင်ရမယ်” “အဖွဲ့အကျိုးအတွက် ငြိမ်နေပါ” လို့ ယုံစေခြင်းက ပိုထိရောက်နိုင်ပါတယ်။
ပြန်လည်ရယူမှု: အာဏာဖီဆန်ခြင်းက ကိုယ့်အသံကို ပြန်ရယူခြင်း ဖြစ်နိုင်သလို၊ လူတဦးချင်းရဲရင့်မှုကို စုပေါင်းအင်အားအဖြစ် ပြောင်းလဲခြင်းလည်း ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။
“အာဏာရှင်က လူတိုင်းကို နေ့တိုင်းရိုက်စရာမလိုဘူး။ လူတွေက ကိုယ့်ကိုယ်ကို ပြန်တိတ်ခိုင်းနေကြရင် သူ့အလုပ်ပြီးနေပြီ။”
လှုပ်ရှားမှု၊ စည်းကမ်းနှင့် အာဏာရှင်ဆန်သော ပုန်ကန်မှု
ဒီအလွှာမှာ မေးရမှာက အာဏာကို ဖီဆန်တဲ့အဖွဲ့က ကိုယ့်အတွင်းမှာ အာဏာကို ဘယ်လိုသုံးသလဲ ဆိုတာပါ။
တော်လှန်ရေးအတွင်းနာခံမှု: လှုပ်ရှားမှုတွေမှာ အလျင်အမြန်ဆုံးဖြတ်မှု၊ လုံခြုံရေးနဲ့ စည်းကမ်းလိုပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ခေါင်းဆောင်ကို မေးခွန်းမထုတ်ရ၊ မူဝါဒကို ဝေဖန်မရ၊ အယူအဆမတူရင် သစ္စာဖောက်လို့ သတ်မှတ်ရင် အာဏာဟောင်းရဲ့ အလေ့အကျင့်ကို ပြန်ထုတ်လုပ်နေပါတယ်။
အဓိကတင်းမာမှု: စည်းကမ်းမရှိမှုက လှုပ်ရှားမှုကို ဖျက်နိုင်သလို၊ မေးခွန်းမထုတ်ရသော စည်းကမ်းက လွတ်မြောက်မှုကို ဖျက်နိုင်ပါတယ်။
“အာဏာရှင်ကို ဖီဆန်တဲ့အဖွဲ့ထဲမှာ အာဏာရှင်အလေ့အကျင့်ရှိနေရင် အောင်ပွဲက အုပ်ချုပ်သူနာမည်ပဲ ပြောင်းသွားနိုင်တယ်။”
သမိုင်း၊ လူမှုတည်ဆောက်မှုနှင့် အာဏာဖီဆန်မှု၏ ပုံစံများ
ဒီအလွှာမှာ အာဏာဖီဆန်ခြင်းကို သမိုင်းတိုင်း၊ ယဉ်ကျေးမှုတိုင်းမှာ တူညီတဲ့ အဓိပ္ပာယ်မရှိသော လူမှုတည်ဆောက်မှု အဖြစ် ကြည့်ပါတယ်။
ပုံစံကွဲများ: တခါတရံ လမ်းပေါ်ထွက်ခြင်း၊ အခွန်မပေးခြင်း၊ အလုပ်မဆင်းခြင်း၊ မတရားမှုကို မှတ်တမ်းတင်ခြင်း၊ ခိုလှုံပေးခြင်း၊ ငြိမ်ဝပ်စွာ မပူးပေါင်းခြင်းတို့ဟာ အာဏာဖီဆန်မှု ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။
သမိုင်းက ပြန်ရေးခြင်း: တခေတ်မှာ “ရာဇဝတ်မှု” “အမိန့်မနာခံမှု” လို့ခေါ်တဲ့ လုပ်ရပ်ကို နောက်ခေတ်မှာ လွတ်လပ်ရေး၊ အခွင့်အရေး သို့မဟုတ် နိုင်ငံသားသတ္တိအဖြစ် ချီးကျူးနိုင်ပါတယ်။
“အာဏာဖီဆန်မှုဟာ အမြဲတမ်း အသံကျယ်တာ မဟုတ်ဘူး။ တခါတလေ စနစ်က မျှော်လင့်ထားတဲ့ ပူးပေါင်းမှုကို တိတ်တိတ်လေး ရုပ်သိမ်းတာပဲ ဖြစ်တယ်။”
မေးသင့်သည့် မေးခွန်းကောင်း
အာဏာဖီဆန်ခြင်းကို ဆွေးနွေးတဲ့အခါ “နာခံမလား၊ ဖီဆန်မလား” ဆိုတဲ့ နှစ်ခုပဲ မထားသင့်ပါဘူး။ တရားဝင်မှု၊ ထိခိုက်မှု၊ စုပေါင်းယုံကြည်မှု၊ တာဝန်ယူမှုနှင့် လွတ်မြောက်မှုတို့ကို အတူကြည့်ရမယ်။
ဖီဆန်နိုင်ခြင်းနှင့် အတူနေထိုင်နိုင်ခြင်းကို ခွဲမထားဖို့
လူ့အဖွဲ့အစည်းတခုမှာ မတရားသောအမိန့်ကို ငြင်းဆန်နိုင်တဲ့လူတွေ လိုအပ်သလို၊ ယုံကြည်မှုတည်ဆောက်ပြီး အတူလုပ်နိုင်တဲ့ လူတွေလည်း လိုပါတယ်။ ဖီဆန်မှုကို အလိုအလျောက်မြင့်မြတ်တယ်လို့ ယုံကြည်ရင် ကိုယ်ကျိုးဆန်မှု၊ မဆင်မခြင်မှုနဲ့ အကြမ်းဖက်မှုကိုပါ တော်လှန်ရေးအမည်တပ်မိနိုင်ပါတယ်။
ဒဿနဆုံရပ်က နာခံသူကို အလိုအလျောက် သူရဲဘောကြောင်သူလို့ မသတ်မှတ်သလို၊ ဖီဆန်သူကိုလည်း အလိုအလျောက် သူရဲကောင်းလို့ မသတ်မှတ်ပါဘူး။ အရေးကြီးတာက အာဏာကို စစ်ဆေးနိုင်ဖို့၊ ဖီဆန်မှုရဲ့ အကျိုးဆက်ကို တာဝန်ယူဖို့၊ စုပေါင်းဘဝကို ဖျက်ဆီးမယ့်အစား ပိုမိုတရားမျှတတဲ့ စည်းကမ်းအသစ် တည်ဆောက်နိုင်ဖို့ပါ။
Comments
Post a Comment