နာခံခြင်းကို ပြန်လည်စဉ်းစားခြင်း
နာခံခြင်းကို ကောင်းမွန်သောအကျင့် သို့မဟုတ် ကျွန်စိတ်ဟု နှစ်မျိုးတည်း မခွဲဘဲ စည်းကမ်း၊ ယုံကြည်မှု၊ ကြောက်စိတ်၊ အာဏာ၊ ဆက်ဆံရေးနှင့် ကိုယ်ပိုင်ဆုံးဖြတ်နိုင်စွမ်းတို့ ဆုံရာက လူမှုရေးနှင့် နိုင်ငံရေးမေးခွန်းတခုအဖြစ် လေ့လာခြင်း။
နာခံခြင်းကို ဘာကြောင့် လေ့လာရသလဲ
လူတစ်ဦးဟာ မိဘ၊ ဆရာ၊ ခေါင်းဆောင်၊ ဥပဒေ၊ အဖွဲ့အစည်း သို့မဟုတ် ယုံကြည်ချက်တခုကို နာခံနိုင်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် နာခံမှုတိုင်းဟာ တူညီတာ မဟုတ်ပါဘူး။ တချို့က ယုံကြည်မှုနဲ့ လုပ်တယ်၊ တချို့က ကြောက်လို့လုပ်တယ်၊ တချို့က စည်းကမ်းအတွက် လုပ်တယ်၊ တချို့ကတော့ ကိုယ်တိုင်စဉ်းစားရတာ ပင်ပန်းလို့ လုပ်တယ်။
“လူကြီးစကားနားထောင်ရမယ်” ဆိုတဲ့ စကားဟာ တခါတရံ အတွေ့အကြုံကို လေးစားဖို့ ပြောတာဖြစ်နိုင်သလို၊ တခါတရံ မေးခွန်းမထုတ်ဖို့ တားမြစ်တဲ့ နည်းလမ်းလည်း ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။
- ဆက်ဆံရေးအတွင်း ယုံကြည်မှုနဲ့ တာဝန်ယူမှုကို ထိန်းပေးနိုင်တယ်။
- အာဏာရှင်ဆက်ဆံရေးကို “လေးစားမှု” လို့ ဖုံးကွယ်ပေးနိုင်တယ်။
- လူတစ်ဦးရဲ့ ကိုယ်ပိုင်ဆုံးဖြတ်နိုင်စွမ်းကို အားနည်းစေနိုင်တယ်။
နားလည်မှုအုတ်မြစ် ၃ ခု
နာခံခြင်းကို ကောင်းမှု သို့မဟုတ် မကောင်းမှုအဖြစ် တန်းသတ်မှတ်လို့ မရပါဘူး။ အောက်ပါအချက်သုံးခု ဆုံရာမှာ ၎င်းရဲ့ အဓိပ္ပာယ် တည်ဆောက်နေပါတယ်။
ဆက်ဆံရေးနှင့် ယုံကြည်မှု
နာခံခြင်းဟာ တခါတရံ ကြောက်စိတ်မဟုတ်ဘဲ ယုံကြည်မှု၊ စောင့်ရှောက်မှုနဲ့ အတူတကွ လုပ်ဆောင်နိုင်ဖို့ လိုအပ်တဲ့ စည်းကမ်း ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။
အာဏာနှင့် ငြင်းဆန်နိုင်မှု
နာခံခြင်းက ဆန္ဒအလျောက်လား၊ ဒဏ်ခတ်မှုကြောက်လို့လား၊ အရှက်ခွဲခံရမှာစိုးလို့လားဆိုတာ အရေးကြီးပါတယ်။ ငြင်းဆန်ခွင့်မရှိတဲ့နေရာမှာ နာခံခြင်းဟာ သဘောတူမှုမဟုတ်တော့ပါဘူး။
ကိုယ်ပိုင်ဆုံးဖြတ်နိုင်စွမ်းနှင့် တာဝန်
အမိန့်ရလို့ လုပ်ခဲ့တာဆိုပြီး တာဝန်က ပျောက်မသွားပါဘူး။ နာခံသူဟာလည်း လုပ်ရပ်ရဲ့ အကျိုးဆက်ကို စဉ်းစားနိုင်ဖို့၊ မတရားရင် ငြင်းဆန်နိုင်ဖို့ လိုပါတယ်။
နာခံခြင်းကို ကြည့်နိုင်သည့် ရှုထောင့် ၅ လွှာ
နာခံခြင်းကို ဘယ်အလွှာကနေ ပြောနေသလဲ မရှင်းရင် စည်းကမ်း၊ သစ္စာ၊ ကြောက်စိတ်၊ တာဝန်ယူမှုနဲ့ ကျွန်စိတ်တို့ ရောထွေးသွားနိုင်ပါတယ်။
စာရိတ္တစည်းဘောင်၊ တာဝန်နှင့် သစ္စာ
ဒီအလွှာမှာ နာခံခြင်းကို ကတိ၊ တာဝန်နှင့် သစ္စာရှိမှု အဖြစ် ကြည့်ပါတယ်။
အဓိကမေးခွန်း: အမိန့်ကို နာခံခြင်းက စာရိတ္တကောင်းမှုဖြစ်သလား၊ မတရားတဲ့အမိန့်ကို ငြင်းဆန်ခြင်းက ပိုမြင့်တဲ့တာဝန်ဖြစ်သလား။
တင်းမာမှု: သစ္စာရှိမှုနဲ့ ကိုယ်ပိုင်စီရင်ဆုံးဖြတ်နိုင်စွမ်းကြား ဘယ်လိုချိန်ညှိမလဲ။
“သစ္စာရှိတာက ကိုယ့်စဉ်းစားနိုင်စွမ်းကို လက်လွှတ်လိုက်တာ မဟုတ်ဘူး။”
နေ့စဉ်ဘဝ၊ ကြောက်စိတ်နှင့် အလေ့အထ
ဒီအလွှာမှာ နာခံခြင်းဟာ မိသားစု၊ ကျောင်း၊ အလုပ်ခွင်နဲ့ ဘာသာရေးအသိုင်းအဝိုင်း ထဲက နေ့စဉ်အလေ့အထ ဖြစ်လာပါတယ်။
လေ့ကျင့်မှု: ကလေးတွေကို စဉ်းစားတတ်အောင် မသင်ခင် ငြိမ်ငြိမ်နေရမယ်၊ အမိန့်နာခံရမယ်၊ လူကြီးမပြောခင် မပြောရဘူးလို့ သင်ပေးတတ်ကြပါတယ်။
ကြောက်စိတ်: အပြစ်ပေးခံရမှာ၊ အရှက်ခွဲခံရမှာ၊ အဖွဲ့ထဲက ဖယ်ထုတ်ခံရမှာကြောက်လို့ နာခံတာ ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။
“တခါတလေ လူက သဘောတူလို့ မဟုတ်ဘူး။ ပြဿနာမဖြစ်ချင်လို့ ငြိမ်နေတာပဲ။”
ဘယ်သူ့နာခံမှုကို သီလလို့ ခေါ်သလဲ
ဒီအလွှာမှာ နာခံခြင်းဟာ အာဏာနှင့် အဓိပ္ပာယ်တည်ဆောက်မှု ဖြစ်လာပါတယ်။
အမည်တပ်ခြင်း: အာဏာရှိသူက အောက်လူနာခံတာကို “လေးစားမှု” လို့ခေါ်နိုင်ပေမယ့် အောက်လူက မေးခွန်းထုတ်တာကို “ရိုင်းစိုင်းမှု” လို့ခေါ်နိုင်ပါတယ်။
နှစ်မျိုးစံ: ခေါင်းဆောင်ရဲ့အမိန့်ကို လိုက်နာတာ သစ္စာဖြစ်ပြီး ပြည်သူ့အကျိုးအတွက် ငြင်းဆန်တာ သစ္စာဖောက်မှုဖြစ်သွားနိုင်ပါတယ်။
“နာခံမှုကို သီလလို့ခေါ်တဲ့အခါ ဘယ်သူ့အာဏာကို သဘာဝဖြစ်အောင် လုပ်ပေးနေတာလဲ။”
စနစ်၊ အဖွဲ့အစည်းနှင့် ပျော့ပျောင်းသောအမိန့်များ
ဒီအလွှာမှာ နာခံခြင်းဟာ ဗျူရိုကရေစီ၊ စည်းမျဉ်း၊ အစီရင်ခံစာ၊ စံနှုန်းနဲ့ အကဲဖြတ်မှု တို့မှတဆင့် ထုတ်လုပ်လာပါတယ်။
ယန္တရားများ: “Policy အရ”, “Best Practice အရ”, “Donor Requirement အရ”, “Chain of Command အရ” ဆိုတဲ့ စကားတွေက တာဝန်ယူမှုကို စနစ်အောက်မှာ ဖုံးကွယ်နိုင်ပါတယ်။
စနစ်ဆိုင်ရာမေးခွန်း: စည်းမျဉ်းလိုက်နာခြင်းက လူ့ဂုဏ်သိက္ခာကို ကာကွယ်သလား၊ ဒါမှမဟုတ် လူသားကို ဖောင်ပုံစံထဲ ထည့်သလား။
“ခေတ်သစ်အမိန့်က ‘နာခံပါ’ လို့ မပြောတော့ဘူး။ ‘ဒီဟာက procedure ပါ’ လို့ပဲ ပြောတယ်။”
သမိုင်း၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ပြန်လည်တည်ဆောက်နိုင်သော နာခံမှု
ဒီအလွှာမှာ နာခံခြင်းကို သဘာဝလူ့အကျင့်မဟုတ်ဘဲ သမိုင်းနဲ့ ယဉ်ကျေးမှုအရ ပုံသွင်းထားသော လုပ်ရပ် အဖြစ် ကြည့်ပါတယ်။
သမိုင်းဆိုင်ရာပြောင်းလဲမှု: ဘုရင်၊ မိဘ၊ ဘာသာရေးခေါင်းဆောင်၊ အမျိုးသားနိုင်ငံ၊ ဗျူရိုကရေစီနဲ့ အယ်လ်ဂိုရီသမ်တို့ဟာ မတူညီတဲ့ခေတ်တွေမှာ နာခံမှုကို တောင်းဆိုခဲ့ကြပါတယ်။
အနာဂတ်အတွက်: မျက်စိမှိတ်နာခံမှုနဲ့ အမြဲတမ်းပုန်ကန်မှုတို့ကြားမှာ ယုံကြည်မှုရှိပေမယ့် ပြန်လည်စစ်ဆေးနိုင်သော၊ စည်းကမ်းရှိပေမယ့် ငြင်းဆန်ခွင့်ရှိသော ဘောင်အသစ် လိုအပ်ပါတယ်။
“အတူတကွ လုပ်ဆောင်နိုင်လောက်အောင် စည်းကမ်းရှိပြီး၊ မတရားမှုကို ငြင်းဆန်နိုင်လောက်အောင် လွတ်လပ်ရမယ်။”
မေးသင့်သည့် မေးခွန်းကောင်း
နာခံခြင်းကို “ကောင်းလား၊ မကောင်းလား” ဆိုတဲ့ နှစ်မျိုးနဲ့ပဲ ဆုံးဖြတ်လို့မရပါဘူး။ တခါတရံ နာခံခြင်းက အသက်ကယ်နိုင်တယ်၊ တခါတရံတော့ လူ့ဂုဏ်သိက္ခာနဲ့ ကိုယ်ပိုင်ဆုံးဖြတ်နိုင်စွမ်းကို ဖျက်ဆီးနိုင်ပါတယ်။
နာခံသူလည်း မဖြစ်၊ အမြဲပုန်ကန်သူလည်း မဖြစ်
လူ့အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုက အတူတကွ လုပ်ဆောင်ဖို့ စည်းကမ်း၊ ယုံကြည်မှုနဲ့ တာဝန်ယူမှုလိုပါတယ်။ ဒါပေမယ့် စည်းကမ်းအမည်နဲ့ မေးခွန်းမထုတ်ခိုင်းဘဲ နာခံမှုကို သီလအဖြစ် တင်မြှောက်လိုက်ရင် အာဏာရှင်စနစ်က နေ့စဉ်ဘဝထဲကနေ စတင်တည်ဆောက်လာနိုင်ပါတယ်။
ဒဿနဆုံရပ်က နာခံခြင်းကို လုံးဝငြင်းပယ်ဖို့ မတိုက်တွန်းသလို၊ မျက်စိမှိတ်လိုက်နာဖို့လည်း မတိုက်တွန်းပါဘူး။ အရေးကြီးတာက စည်းကမ်းနဲ့ လက်အောက်ခံမှု၊ လေးစားမှုနဲ့ ကြောက်စိတ်၊ တာဝန်ယူမှုနဲ့ အမိန့်နာခံမှုတို့ကို ခွဲနိုင်ဖို့ပါ။ ရင့်ကျက်သော လူ့အဖွဲ့အစည်းသည် အမိန့်နာခံသူများကိုသာ မမွေးထုတ်ဘဲ၊ အတူတကွလုပ်ဆောင်နိုင်ပြီး မတရားမှုကိုလည်း ငြင်းဆန်နိုင်သော လူများကို မွေးထုတ်ရမယ်။
Comments
Post a Comment