အပြစ်ပေးခြင်းကို ပြန်လည်စဉ်းစားခြင်း
အပြစ်ပေးခြင်းကို တရားမျှတမှု၏ သဘာဝတုံ့ပြန်မှုအဖြစ်သာ မယူဆဘဲ နာကျင်မှု၊ အာဏာ၊ လုံခြုံရေး၊ တာဝန်ယူမှုနှင့် လူမှုစနစ်တို့ဆုံရာက နိုင်ငံရေးနှင့် ကိုယ်ကျင့်တရားဆိုင်ရာ မေးခွန်းတခုအဖြစ် လေ့လာခြင်း။
အပြစ်ပေးခြင်းကို ဘာကြောင့် လေ့လာရသလဲ
အပြစ်ပေးခြင်းဆိုတဲ့ စကားလုံးကို လူတွေက မတူညီတဲ့ ရည်ရွယ်ချက်တွေနဲ့ သုံးကြပါတယ်။ တချို့အတွက် တရားမျှတမှု၊ တချို့အတွက် လုံခြုံရေး၊ တချို့အတွက် သင်ခန်းစာ၊ တချို့အတွက်တော့ အာဏာက နာကျင်မှုကို တရားဝင်ပြုလုပ်တဲ့ နည်းလမ်း ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။
တယောက်ယောက်က အမှားလုပ်တဲ့အခါ “အပြစ်ပေးရမယ်” လို့ ပြောဖို့ လွယ်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ဘာကို အပြစ်ပေးတာလဲ၊ ဘယ်သူက အပြစ်ပေးတာလဲ၊ ဘယ်သူ့အကျိုးအတွက်လဲဆိုတာ မေးလိုက်ရင် အဖြေတွေ မတူတော့ပါဘူး။
- နစ်နာသူအတွက် အမှားကို အသိအမှတ်ပြုတဲ့ လုပ်ရပ် ဖြစ်နိုင်တယ်။
- နိုင်ငံတော်အတွက် စည်းကမ်းနဲ့ ကြောက်စိတ် တည်ဆောက်တဲ့ ကိရိယာ ဖြစ်နိုင်တယ်။
- လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွက် ခက်ခဲတဲ့ ပြဿနာတွေကို လူတဦးတည်းအပေါ် ပုံချတဲ့ နည်းလမ်း ဖြစ်နိုင်တယ်။
နားလည်မှုအုတ်မြစ် ၃ ခု
အပြစ်ပေးခြင်းသည် “မှားလို့ ခံရတာ” ဆိုတဲ့ တကြောင်းတည်းနဲ့ မပြီးပါ။ အောက်ပါအချက်သုံးခု ဆုံရာမှာ သူ့ရဲ့ ကိုယ်ကျင့်တရားနဲ့ နိုင်ငံရေးအဓိပ္ပာယ် တည်ဆောက်နေပါတယ်။
နစ်နာမှုနှင့် အသိအမှတ်ပြုမှု
အပြစ်ပေးခြင်းအတွက် တောင်းဆိုမှုဟာ တခါတရံ နာကျင်မှုကို တကယ်အသိအမှတ်ပြုပေးစေချင်တဲ့ ဆန္ဒဖြစ်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ကျူးလွန်သူ နာကျင်သွားခြင်းနဲ့ နစ်နာသူ ပြန်လည်ကောင်းမွန်လာခြင်းဟာ အမြဲတမ်း တူညီမနေပါဘူး။
အာဏာနှင့် ရွေးချယ်မှု
ဘယ်အရာကို ရာဇဝတ်မှုလို့ သတ်မှတ်တယ်၊ ဘယ်သူ့ကို ဖမ်းတယ်၊ ဘယ်သူ့ကို လွှတ်တယ်ဆိုတာ အာဏာနဲ့ ဆက်စပ်နေပါတယ်။ တူညီတဲ့နစ်နာမှုတောင် အားနည်းသူကျူးလွန်ရင် ပြစ်ဒဏ်ပြင်းပြီး အားကြီးသူကျူးလွန်ရင် “အမှား” လောက်သာ ဖြစ်သွားနိုင်ပါတယ်။
အနာဂတ်အန္တရာယ်နှင့် လူမှုကာကွယ်ရေး
လူ့အဖွဲ့အစည်းမှာ အန္တရာယ်ကို တားဆီးဖို့လိုပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ကာကွယ်ရေးနဲ့ လက်တုံ့ပြန်ရေးကို မခွဲနိုင်ရင် လုံခြုံရေးအမည်နဲ့ နာကျင်မှုကို ပုံမှန်ပြုလုပ်မိနိုင်ပါတယ်။
အပြစ်ပေးခြင်းကို ကြည့်နိုင်သည့် ရှုထောင့် ၅ လွှာ
အပြစ်ပေးခြင်းကို ဘယ်အလွှာက ကြည့်သလဲဆိုတာ မရှင်းရင် “တရားမျှတမှု” ဆိုတဲ့ စကားလုံးအောက်မှာ မတူညီတဲ့ ရည်ရွယ်ချက်တွေ ရောထွေးသွားနိုင်ပါတယ်။
စာရိတ္တစည်းဘောင်၊ ထိုက်တန်မှုနှင့် လက်တုံ့ပြန်မှု
ဒီအလွှာမှာ အပြစ်ပေးခြင်းကို လုပ်ရပ်နဲ့ ထိုက်တန်တဲ့ အကျိုးဆက် အဖြစ် ကြည့်ပါတယ်။
အဓိကမေးခွန်း: အမှားလုပ်သူဟာ နာကျင်မှုတခု ပြန်လည်ခံစားရမှ တရားမျှတမှု ဖြစ်သလား။
တင်းမာမှု: အချိုးကျတာဝန်ယူမှုနှင့် လက်စားချေလိုစိတ်တို့ကြား နယ်နိမိတ်က ဘယ်မှာလဲ။
“သူလုပ်ခဲ့တာအတွက် တာဝန်ယူရမယ်ဆိုတာ မှန်ပေမယ့်၊ တာဝန်ယူမှုနဲ့ နာကျင်မှုကို ပြန်ပေးတာက တူသလားဆိုတာ မေးရမယ်။”
ကြောက်စိတ်၊ တားဆီးမှုနှင့် အပြုအမူပြောင်းလဲခြင်း
ဒီအလွှာမှာ အပြစ်ပေးခြင်းဟာ အနာဂတ်အပြုအမူကို ထိန်းချုပ်ဖို့ အသုံးပြုတဲ့ နည်းလမ်းဖြစ်လာပါတယ်။
တားဆီးမှု: ပြစ်ဒဏ်ကြောက်လို့ မလုပ်တာနဲ့ မလုပ်သင့်တာကို နားလည်လို့ မလုပ်တာဟာ မတူပါဘူး။
ပြုပြင်ခြင်း: လူကို “ပြန်ကောင်းအောင်” ပြုပြင်မယ်ဆိုတဲ့အခါ ဘယ်သူ့စံနှုန်းနဲ့ ကောင်းတယ်လို့ သတ်မှတ်နေတာလဲ။
“အပြစ်ပေးခံရလို့ နာခံတတ်လာနိုင်တယ်။ ဒါပေမယ့် နာခံတတ်လာတာနဲ့ တာဝန်ယူတတ်လာတာ မတူဘူး။”
ဘယ်သူကို အပြစ်ပေးပြီး ဘယ်သူကို မမြင်ချင်ယောင်ဆောင်သလဲ
ဒီအလွှာမှာ အပြစ်ပေးခြင်းဟာ အာဏာနှင့် အတန်းအစားနိုင်ငံရေး ဖြစ်လာပါတယ်။
ရွေးချယ်ခံရသောရာဇဝတ်မှုများ: အသေးစားခိုးမှုကို မြင်လွယ်ပေမယ့် လုပ်အားခလုယူမှု၊ မြေယာသိမ်းမှု၊ ပတ်ဝန်းကျင်ဖျက်ဆီးမှုတို့ကို အဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာကိစ္စလို ပြောတတ်ကြပါတယ်။
အပေါ်ယံတန်းတူမှု: ဥပဒေက လူတိုင်းအပေါ်တူတယ်လို့ ပြောနိုင်ပေမယ့် ပြစ်ဒဏ်ခံနိုင်စွမ်း၊ ရှေ့နေငှားနိုင်စွမ်း၊ အသံထွက်နိုင်စွမ်းက မတူပါဘူး။
“ထောင်ထဲမှာ လူဆိုးတွေချည်းရှိတာလား၊ အာဏာမရှိလို့ ကာကွယ်မရတဲ့လူတွေ ပိုများနေတာလား။”
စနစ်၊ အဖွဲ့အစည်းနှင့် စည်းကမ်းထုတ်လုပ်မှု
ဒီအလွှာမှာ အပြစ်ပေးခြင်းဟာ ဗျူရိုကရေစီ၊ ထောင်၊ ကျောင်း၊ အလုပ်ခွင်နှင့် နိုင်ငံတော် တို့ရဲ့ စီမံခန့်ခွဲမှုနည်းလမ်း ဖြစ်လာပါတယ်။
ယန္တရားများ: ထောင်ချခြင်း၊ ဒဏ်ငွေ၊ အလုပ်ဖြုတ်ခြင်း၊ အမည်ပျက်စာရင်းသွင်းခြင်း၊ ခွင့်အရေးပိတ်ပင်ခြင်းတို့က လူကို ထိန်းချုပ်နိုင်ပါတယ်။
စနစ်ဆိုင်ရာမေးခွန်း: လူတဦးကို ဖယ်ရှားလိုက်ခြင်းက ထိုနစ်နာမှုကို ဖြစ်စေတဲ့ အခြေအနေတွေကို ပြောင်းလဲပေးသလား။
“လူတယောက်ကို အပြစ်ပေးပြီးတဲ့နောက် စနစ်က မပြောင်းဘူးဆိုရင်၊ အပြစ်ပေးခြင်းဟာ ပြဿနာကို ဖြေရှင်းတာထက် ဖုံးကွယ်တာ ဖြစ်နိုင်တယ်။”
သမိုင်း၊ လူမှုတည်ဆောက်မှုနှင့် အခြားလမ်းများ
ဒီအလွှာမှာ အပြစ်ပေးခြင်းကို သဘာဝတုံ့ပြန်မှုမဟုတ်ဘဲ သမိုင်းကြောင်းအရ ပြောင်းလဲလာသော လူမှုအဖွဲ့အစည်း အဖြစ် ကြည့်ပါတယ်။
သမိုင်းဆိုင်ရာပြောင်းလဲမှု: ကိုယ်ခန္ဓာညှဉ်းပန်းမှုကနေ ထောင်စနစ်၊ စောင့်ကြည့်မှု၊ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာပြုပြင်မှုနဲ့ ဒေတာအခြေပြု ထိန်းချုပ်မှုအထိ ပုံစံပြောင်းလာခဲ့ပါတယ်။
အနာဂတ်အတွက်: restorative justice, transformative justice, reparations, community accountability နဲ့ လူမှုကာကွယ်ရေးတို့ကို တခုတည်းသောဖြေရှင်းချက်မဟုတ်ဘဲ အခြေအနေပေါ်မူတည်သည့် ဘောင်များအဖြစ် စမ်းသပ်ရမယ်။
“အပြစ်ပေးမလား၊ လွှတ်မလားဆိုတဲ့ နှစ်ခုပဲ မဟုတ်ဘူး။ နစ်နာမှုကို ပြုပြင်ပြီး ပြန်မဖြစ်အောင် အခြေအနေကို ပြောင်းလဲနိုင်တဲ့ လမ်းတွေလည်း ရှိရမယ်။”
မေးသင့်သည့် မေးခွန်းကောင်း
အပြစ်ပေးခြင်းကို ဆွေးနွေးတဲ့အခါ တရားမျှတမှု၊ လုံခြုံရေး၊ လက်တုံ့ပြန်မှု၊ တားဆီးမှုနဲ့ ပြုပြင်မှုတို့ကို တခုတည်းလို ရောမပြောသင့်ပါဘူး။ မိမိတို့ တကယ်လိုချင်တဲ့ ရလဒ်ကို အရင်ရှင်းရမယ်။
နာကျင်မှုကို တရားမျှတမှုလို့ မရောင်းမိစေဖို့
လူ့အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုက အန္တရာယ်ကို ကာကွယ်ဖို့၊ နစ်နာသူကို အသိအမှတ်ပြုဖို့၊ ကျူးလွန်သူကို တာဝန်ယူစေဖို့ လိုပါတယ်။ ဒါပေမယ့် အဲဒီလိုအပ်ချက်တွေကို “နာကျင်စေခြင်း” တခုတည်းနဲ့ ဖြေရှင်းမယ်ဆိုရင် တရားမျှတမှုကို ရှာနေသယောင်နဲ့ နာကျင်မှုကိုပဲ ထပ်ပွားမိနိုင်ပါတယ်။
ဒဿနဆုံရပ်က အပြစ်ပေးခြင်းကို အလွယ်တကူ ဖျက်သိမ်းဖို့ မတိုက်တွန်းသလို၊ လက်ရှိစနစ်ကိုလည်း သဘာဝတရားလို မယူဆပါဘူး။ အရေးကြီးတာက ပြစ်ဒဏ်၊ လူမှုကာကွယ်ရေး၊ တာဝန်ယူမှု၊ ပြုပြင်မှုနဲ့ လက်တုံ့ပြန်မှုတို့ကို ခွဲခြားနိုင်ဖို့၊ ပြီးတော့ ဘယ်အဖိုးအခကို ဘယ်သူပေးနေရသလဲဆိုတာ မျက်ခြေမပြတ်ဖို့ပါ။
Comments
Post a Comment